Jan 23,2023 08:05

సమాజంలో దేనికీ ఒక అర్థమే వుండదు. ప్రతి దానికీ అనేక అర్థాలూ, నిర్వచనాలూ, దక్పథాలూ వుంటాయి. కళాసాహిత్యాలు కూడా దీనికి మినహాయింపు కాదు. మనిషి ఆలోచనలు, భావాలు, సంస్కారాల నుంచి కళాసాహిత్యాలు పుడతాయనే అభిప్రాయం ఒకటుంది. కళాసాహిత్యాలు ఒక మహాత్యం అనే భావన కూడా బలంగా చెలామణిలో వుంది. స్వయంగా దేవుడే తమ చేత రచనలు చేయించాడని చెప్పుకున్న మహాకవులున్నారు.
             కళాసాహిత్యాల విషయంలో సమాజంలో దేనికీ ఒక అర్థమే వుండదు. ప్రతి దానికీ అనేక అర్థాలూ, నిర్వచనాలూ, దక్పథాలూ వుంటాయి. కళాసాహిత్యాలు కూడా దీనికి మినహాయింపు కాదు. మనిషి ఆలోచనలు, భావాలు, సంస్కారాల నుంచి కళాసాహిత్యాలు పుడతాయనే అభిప్రాయం ఒకటుంది. కళాసాహిత్యాలు ఒక మహాత్యం అనే భావన కూడా బలంగా చెలామణిలో వుంది. స్వయంగా దేవుడే తమ చేత రచనలు చేయించాడని చెప్పుకున్న మహాకవులున్నారు.ల దృక్పథం వేరు. వాళ్ళు సమాజాన్ని కళసాహిత్యాలకు పుట్టినిల్లుగా చూస్తారు. కళాసాహిత్యాలకే కాక సమస్త రంగాల్లో మనుషుల ఆలోచనలకు సమాజమే మూలం అనేది మార్కి స్టుల అభిప్రాయం. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, మార్కి ్సస్టుల సమాజ విమర్శ నుంచే మార్కి ్సస్టుల కళాసాహిత్య పరామర్శ పుడుతుంది. సమాజ విమర్శలో రాజకీయ విమర్శ కూడా వుంటుంది గనుక మార్క్సిస్టు సాహిత్యంలోనూ రాజకీయ విమర్శ వుంటుంది. దైవాంశాన్నీ, మహాత్యాలను తొలగించి కళసాహిత్యాలను శుష్కంగా మారుస్తున్నారనే నింద ఎలాగూ మార్క్సిస్టు సాహిత్యకారుల మీద వుంది. మార్క్సిస్టు సాహిత్యకారులకు సౌందర్యశాస్త్రం ((aesthetics)  తెలీదుబీ సాహిత్యాన్ని రాజకీయాలతో కలుషితం చేస్తారు అనే విమర్శ కూడా వుంది. సౌందర్యశాస్త్రంలో కూడా వర్గ దక్పథం వుంటుంది. శ్రమే జీవన సౌందర్యం అనేది మార్కి ్సస్టు సాహిత్యకారుల ప్రమాణం. కష్టాలు,. సవాళ్ళు, ఆణిచివేతల నుంచి బయటపడడానికి జీవులు చేసే కృషి కన్నా సౌందర్యం ప్రకృతిలోగానీ, సమాజంలోగానీ ఏముంటుందీ ?
        మార్క్సిస్టు సాహిత్యంలో మాత్రమే రాజకీయాలుంటాయా? ఇతర సాహిత్యాల్లో రాజకీయాలు వుండవా? అనేది తప్పనిసరిగా పరిశీలించాల్సిన అంశం. 'కళ కళ కోసమే' అనేది చాలా కాలం ఒక విలువగా కొనసాగింది. 'రాజ్యం రాజ్యం కోసమే' అనే రాచరిక నియంతృత్వం నుంచి పుట్టిన సిద్ధాంతం ఇది. ఆధునిక యుగంలో దీని మీద అనేక విమర్శలు వెల్లువెత్తాయి. 'ప్రభుత్వాలు ప్రజల కోసం' అనే కొత్త విలువలు వచ్చాయి. 'కళ కళ కోసమే' (లాటిన్‌లో Aతీర +తీa్‌ఱa Aత్‌ీఱర) అనే విలువతో హాలీవుడ్‌లో మెట్రో గోల్డ్విన్‌ మేయర్‌ (ఎంజియం) అనే భారీ చలనచిత్ర నిర్మాణ సంస్థ 1924లో ఏర్పడింది. కళా విలువల గురించి అంత గొప్పగా మాట్లాడిన ఆ సంస్థే 'జేమ్స్‌ బాండ్‌' ప్రాంచైజీను నిర్మించింది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత బ్రిటీష్‌ నవలాకారుడు ఇయాన్‌ లాంచెస్టర్‌ ఫ్లెమింగ్‌ 'జేమ్స్‌ బాండ్‌' పాత్రను సృష్టించాడు. బాండ్‌బీ బ్రిటీష్‌ సీక్రెట్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ సర్వీస్‌ (వీ16) ఏజెంటు. ప్రపంచ మార్కెట్లో అప్పట్లో బ్రిటన్‌, అమెరికాలతో పోటీపడుతున్న రష్యా, చైనా తదితర సోషలిస్టు దేశాల్ని అవహేళన చేయడం ఈ పాత్ర లక్ష్యం. 1991లో రష్యా పతనం తరువాత జేమ్స్‌ బాండ్‌ పాత్ర ముస్లిం-చమురు దేశాల్ని అవహేళన చేయడం మొదలెట్టింది. కళకళ కోసం నినాదంతో మొదలైన సంస్థ ఇంత పచ్చిగా అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్ని చిత్రిస్తూ సినిమాలను తీసింది. ఎంజియం సంస్థ ప్రస్తుతం ఇ-కామర్స్‌ జెయింట్‌ అమెజాన్‌ ఆధీనంలో వుంది. కళకళ కోసం అనే నినాదం వెనుక కూడా రాజకీయార్థిక ప్రయోజనాలుంటాయని చెప్పడానికి ఈ ఉదాహరణ చాలు.
             మార్క్సిస్టు సాహిత్యకారులు తమకు రాజకీయాలున్నాయని బాహాటంగా ప్రకటించడమేగాక కళాసాహిత్యాలకు రాజకీయాలు వుండాలని కూడా వాదిస్తారు. మరోమాటలో చెప్పాలంటే ... ఇతరులు చాటుగా చేసే పనిని మార్క్సిస్టులు బాహాటంగా చేస్తారు. చెప్పాల్సిందీ, చెయ్యాల్సిందీ చాటుగానా? బాహాటంగానా అనేది ఒక్కటే తేడా. మనుషుల సామాజిక, రాజకీయ, మేధో జీవిత ప్రక్రియలన్నింటినీ భౌతిక ఉత్పత్తి జీవన విధానం నిర్ణయిస్తుందననేది మార్క్సిస్టుల స్థూల అవగాహన. 'మనుషుల సామాజిక అస్తిత్వాన్ని వాళ్ళ చైతన్యం నిర్ణయించదు. అందుకు విరుద్ధంగా మనుషుల సామాజిక అస్తిత్వం వాళ్ళ చైతన్యాన్ని నిర్ణయిస్తుందని' ఒక సందర్భంలో కార్ల్‌ మార్క్స్‌ చాలా స్పష్టంగా ప్రకటించాడు. It is not the consciousness of men that determines their being, but on the contrary their social being, that determines their consciousness.

సామాజిక అస్తిత్వం (social being) అనే మాట చాలా విస్త ృతమైనది. ఇందులో ఆర్థికం, సాంస్కృతికం, కులం, మతం, లింగం, వర్ణం, భాషా, ప్రాంతం వగైరాలు ఎన్నో వుంటాయి. కొందరు సామాజిక అస్తిత్వాన్ని కేవలం ఆర్థిక పునాదికే పరిమితం చేయడంవల్ల దాని విస్తృతికి గండిపడుతోంది. ఆర్థికేతర అణచివేతకు గురయ్యే సమూహాలు మార్కి ్సస్టు సంస్థలకు దూరం కావడానికి ఇలాంటి సంకుచిత వాదాలు దోహదం చేస్తాయి. అన్ని రకాల దోపిడీ అణిచివేతల లక్ష్యం సారాంశంలో ఆర్థికమే కావొచ్చుగానీ దోపిడీ అణిచివేతలన్నీ ఆర్థిక రూపంలో మాత్రమే వుంటాయనడం సరి కాదు.
              మార్క్సిస్టు కళాసాహిత్యాలు 19వ శతాబ్దం మధ్యలోనో, రష్యాలో సోషలిస్టు విప్లవం విజయవంతం అయిన తరువాతో మొదలయ్యాయనే అభిప్రాయం కూడా సరైనది కాదు. అణగారిన సమూహాలను విముక్తి చేసే ప్రణాళికను మార్క్స్‌ 1848లో ప్రచురించిన మాట నిజమేగానీ, సమాజంలో అనాదిగా రకరకాల రూపాల్లో అణిచివేత పీడనలు కొనసాగుతూ వున్నాయి. వాటిని ప్రతిఫలించే సాహిత్యం కూడా అనాదిగా వుంది. ఇప్పుడూ వుంది. కార్మికవర్గ సాహిత్యం తప్ప మరేదీ మార్క్సిస్టు సాహిత్యం కాదని ఎవరైనా అంటే వాళ్ళు మార్క్సిస్టు సిధ్ధాంతాన్ని మూర్ఖంగా బలహీనపరుస్తున్నారని అర్థం. దళిత, బహుజన, మైనారిటీ, ఆదివాసీ, స్త్రీవాద వగైరా అణగారిన సమూహాలు సాగించే ఉద్యమాలన్నీ విముక్తి పోరాటాలే! అవి సృష్టించే కళాసాహిత్యాలన్నీ విముక్తి సాహిత్యమే. టెక్నికల్‌గా మార్క్సిస్టు సాహిత్యమే.
              మార్క్సిస్టు సాహిత్య సంఘాలు ఒక్కో చారిత్రక దశలో తమ నిర్ణ్ణీత కార్యక్రమాన్ని బట్టి ఒక్కో రకం సాహిత్య ప్రక్రియకో, ఒక్కో రకం సామాజిక అంశానికో అధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తుంటాయి. అంత మాత్రాన ఇతర సాహిత్య ప్రక్రియలో, ఇతర సామాజిక అంశాలో అప్రధానమైనవి అయిపోవు. మార్క్సిస్టు దృక్పథం నుంచి సౌందర్యశాస్త్రాన్ని అభివృద్ధి చేసినవారి జాబితా చాలా పెద్దది. అనటోలి లూనచరస్కీ, జియోర్జీ ప్లెఖనొవ్‌, బెర్తొల్ట్‌ బ్రెక్ట్‌, ఆంటోనియో గ్రాంస్కీ, జియోర్జ్‌ లుకాక్స్‌ మొదలైనవారు వారిలో ప్రముఖులు. తెలుగులో రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి, త్రిపురనేని మధుసూదనరావు మార్క్సిస్టు సాహిత్య విమర్శను సాహిత్యరంగంలో వర్గపోరాటం స్థాయికి తీసుకుని వెళ్ళారు. ఆసక్తి వున్నవాళ్ళు వారి పుస్తకాలను విస్తారంగా అధ్యయనం చేయాలి. ఔత్సాహికులు మాత్రం ముందుగా కొన్ని మూల సూత్రాలను అయినా తెలుకోవడం ముఖ్యం.
మార్క్సిస్టు సమాజ విమర్శ, సాహిత్య పరామర్శ ఎలాంటి మార్మికతకు తావియ్యకుండా సూటిగా సరళంగా వుంటుంది. ఇందులో మూడే మూడు మెట్లున్నాయి.
       

మొదటి మెట్టు : సమాజాన్ని వున్నది వున్నట్టు నిజాయితీగా చూపెట్టాలి. సమాజంలో ఏ విభాగాన్ని ఏ అంశాన్ని తీసుకున్నా దాని యథాస్థితి కొందరికి ఆహ్లాదకరంగానూ మరికొందరికి భరించశక్యంగానూ వుంటుంది. వివాహ వ్యవస్థనే తీసుకోండి. ప్రపంచ దేశాల్లోని దాంపత్య వ్యవస్థల్లో భారత దాంపత్య వ్యవస్థ మహా గొప్పది అనంటే మన దేశంలో పురుషులకు ఎంతో ఆహ్లాదకరంగా వుంటుంది. కానీ, స్త్రీలకు దానికి విరుద్ధమైన అనుభవాలు వుండొచ్చు. వాళ్ళు పై అభిప్రాయాన్ని తప్పక ఖండిస్తారు. సమాజంలో సమతుల్యత కోసమే కులవ్యవస్థ వుందని అంటే యజమాని కులాలకు ఎంతో ఆహ్లాదకరంగా వుంటుంది. కానీ శ్రామిక కులాల అనుభవాలు అందుకు విరుద్ధంగా వుండొచ్చు. వాళ్ళు పై అభిప్రాయాన్ని ఖండిస్తారు. మరే దేశంలోకన్నా భారతదేశంలో మత సహనం పరిఢవిల్లుతోంది అనంటే మెజారిటీ మత సమూహాలకు ఎంతో ఆహ్లాదకరంగా వుంటుంది. కానీ, మైనారిటీ మత సమూహాల అనుభవాలు అందుకు విరుద్ధంగా వుండొచ్చు. వాళ్ళు పై అభిప్రాయాన్ని తప్పక ఖండిస్తారు. ప్రతి అంశంలోని రెండు విరుద్ధ వాస్తవాలను సాహిత్యం నిజాయితీగా ప్రతిఫలించాలి.

రెండో మెట్టు : సమాజం ఇప్పుడు అలా ఎందుకు వున్నదో వివరించాలి. కళాసాహిత్యాలు కేవలం కొందరి ఆహ్లాదాన్నీ, మరికొందరికి ఆవేదనను చిత్రిస్తే సరిపోదు. కొందరికి సౌకర్యం ఎలా దక్కిందో ఇతరులకు ఆ దుస్థితి ఎందుకు దాపురించిందో వివరించాలి.

మూడో మెట్టు : సమాజంలోని అణగారిన సమూహాల జీవితాల్లో మార్పును ఎలా తేవచ్చో సూచించాలి. సమాజంలో వైవిధ్యాలు వుండొచ్చు. వైరుధ్యాలు వుండొచ్చు. శత్రు వైరుధ్యాలు వుండకూడదు. వాటిని తొలగిస్తే అణగారిన సమూహాల జీవితాల్లో మార్పు వచ్చి కొత్త సమాజం వారికి కూడా ఆహ్లాదకరంగా వుంటుంది.

కళాసాహిత్యాలు కాల్పానికంగా మాత్రమే వుండాలిగానీ వాస్తవికతతో వాటికేం పనీ? అనే వాళ్ళని అలా వుండనివ్వండి! సమాజాన్ని వున్నదున్నట్టు చిత్రించాలి అనే మార్క్సిస్టు సాహిత్య ఆదేశంతో మార్క్సిస్టేతరులకు కూడా పెద్దగా అభ్యంతరం వుండకపోవచ్చు. అయితే, సమాజం అలా ఎందుకు వున్నదో వివరించాలనే విషయంలో తగవు వుంటుంది. కవులు, రచయితలు భావుకులుగా వుండాలే తప్ప శాస్త్రపరిశోధకుల్లా వుండరాదనే గడుసరి వాదంతో వాళ్ళు సామాజిక వాస్తవిక వాదాన్ని ఎదుర్కొంటారు. ఇక సమాజాన్ని మార్చాలనే విషయంలో మాత్రం రెండు రకాల సాహిత్యాల మధ్య తగువు తీవ్రంగా వుంటుంది. సమాజాన్ని మార్చడానికీ, మార్చమని ఆదేశించడానికి కవులు, రచయితలు ఉపదేశకులా? నియంతలా? అని వాళ్లు విరుచుకుపడతారు. సమాజంలో మార్పును అడ్డుకోవడానికి వాళ్ళు కొంచెం గట్టిగానే నడుం బిగిస్తారు. ఇలాంటి సందర్భాల్లోనే సాహిత్యరంగంలో వర్గపోరాటం అవసరం అవుతుంది.
           ఇతరుల వాదాలు ఎన్నివున్నా ఎలా వున్నా సమాజంలో అణగారిన సమూహాల జీవితాలను మెరుగ్గా మార్చడమే మార్క్సిస్టు కళా సాహిత్యాల లక్ష్యం. కార్ల్‌ మార్క్స్‌ చనిపోయినపుడు ఆయన సమాధి వద్ద ఒక కొటేషన్‌ రాయాల్సి వచ్చింది. మార్క్స్‌ జీవిత కాలంలో అనేక గ్రంధాలు ప్రచురించాడు. కొన్ని లక్షల వాక్యాలు రాశాడు. వాటన్నింటి నుంచి ఆయన భావాల్ని ప్రతిఫలించే ఒక వాక్యాన్ని ఏంగిల్స్‌ ఎంపిక చేశాడు. ఆ వాక్యం ఏమంటే ... : ''తత్త్వవేత్తలు ప్రపంచాన్ని రకరకాలుగా వ్యాఖ్యానించడంతో సరిపెట్టారు. నిజానికి చెయ్యాల్సిందేమంటే ప్రపంచాన్ని మార్చడం.' (The philosophers have only interpreted the world, in various ways. The point, however, is to change it). సమాజాన్ని మార్చడమే మార్క్సిస్టు సాహిత్య లక్ష్యం.

(2022 నవంబరు 25, 26 తేదీల్లో జరిగిన రైటర్స్‌ మీట్‌లో చేసిన ప్రసంగం ఆధారంగా)
- ఉషా యస్‌ డానీ