మహిళల హక్కుల కోసం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సాగిన పోరాటంలో గ్లోరియా స్టైనమ్ది ప్రత్యేకమైన స్థానం. పాత్రికేయురాలిగా, రచయిత్రిగా, ఉద్యమకారిణిగా ఆమె తన జీవితాన్ని సమానత్వం కోసం అంకితం చేశారు. మహిళలకు సమాన హక్కులు, సమాన వేతనం, ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం, శరీరంపై తమకు తామే నిర్ణయం తీసుకునే హక్కు, రాజకీయాల్లో సమాన భాగస్వామ్యం వంటి అంశాలపై ఆమె దశాబ్దాల పాటు నిరంతరంగా పోరాడారు. అయితే గ్లోరియా స్టైనమ్ వ్యక్తిత్వాన్ని కేవలం అమెరికా మహిళా ఉద్యమంతో మాత్రమే అర్థం చేసుకోవడం పూర్తికాదు. ఆమె ఆలోచనా విధానాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో భారతదేశంలో గడిపిన సంవత్సరాలకు ఎంతో ముఖ్యమైన స్థానం ఉంది.
1934లో అమెరికాలోని ఓహియోలో జన్మించిన గ్లోరియా చిన్నతనం నుంచే సంప్రదాయబద్ధమైన స్త్రీ పాత్రలపై ప్రశ్నించే స్వభావాన్ని పెంచుకున్నారు. స్మిత్ కాలేజీలో చదువుకున్న తర్వాత 1956లో చెస్టర్ బౌల్స్ ఏషియన్ ఫెలోషిప్పై భారతదేశానికి వచ్చారు. అప్పటికి ఆమె వయసు 22 సంవత్సరాలు. దాదాపు రెండేళ్లు భారతదేశంలో ఉండి, ఢిల్లీతో పాటు అనేక ప్రాంతాల్లో పర్యటించారు. మిరాండా హౌస్లో విద్యార్థిగా ఉన్న ఆమె భారతీయ సమాజాన్ని దగ్గరగా గమనించారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రజల జీవనాన్ని, కుల వివక్షను, మహిళల పరిస్థితులను, సామాజిక ఉద్యమాలను స్వయంగా చూశారు. భారతదేశం ఆమెకు ఒక పర్యాటక అనుభవం కాదు. ప్రజలతో కలిసి ఉండి, వారి సమస్యలను వినడం ద్వారా సమాజాన్ని అర్థం చేసుకునే పాఠశాలగా మారింది. వినోబా భావేకు సంబంధించిన ఉద్యమకారులతో కలిసి కుల వివక్ష ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో ఆమె పనిచేశారు. అక్కడ ఆమెకు ఒక ముఖ్యమైన విషయం అర్థమైంది. ప్రజల కోసం పనిచేయాలంటే ముందుగా వారి మాట వినాలి. వారి అనుభవాలను అర్థం చేసుకోవాలి. ప్రజలే మార్పుకు కేంద్రబిందువు కావాలి అని గ్రహించారు. తరువాత అమెరికాలో మహిళా ఉద్యమాన్ని నిర్మించేటప్పుడు ఆమె అనుసరించిన చర్చా వేదికలు, పరస్పరం తమ అనుభవాలను పంచుకునే పద్ధతులు ఈ భారతీయ అనుభవాలతో బలంగా ముడిపడి ఉన్నాయి.
1970లలో మళ్లీ భారత్కు వచ్చిన గ్లోరియా స్టైనమ్ భారతీయ మహిళా ఉద్యమకారులతో సంభాషించారు. గాంధేయ పద్ధతుల్లోని అహింస, ప్రజలతో ప్రత్యక్ష సంబంధం, సామూహిక చర్చ, కింది స్థాయి నుంచి ఉద్యమాలను నిర్మించే విధానం గురించి ఆమె మరింతగా అధ్యయనం చేశారు. కమలాదేవి చటోపాధ్యాయ, దేవకి జైన్ వంటి భారతీయ మహిళా ఉద్యమకారులతో జరిపిన చర్చలు ఆమె ఆలోచనలపై ప్రభావం చూపాయి. అమెరికాలో పాత్రికేయురాలిగా పనిచేస్తూ, తన కలాన్ని కూడా ఒక ఉద్యమ సాధనంగా మార్చుకున్నారు. మహిళలపై వివక్షను, ఉద్యోగాల్లో అసమానతను, తక్కువ వేతనాలను, పురుషాధిక్యాన్ని ఆమె తన రచనల్లో ప్రశ్నించారు. 1963లో ప్లేబాయ్ క్లబ్లో పనిచేసే మహిళల పరిస్థితులను తెలుసుకునేందుకు అండర్కవర్ పాత్రికేయురాలిగా పనిచేసి రాసిన కథనం ఆమెకు విస్తృత గుర్తింపు తెచ్చింది. అయితే సంచలన కథనాలతో ఆగిపోకుండా, మహిళల జీవితాల్లోని అసమానతలను సామాజిక సమస్యలుగా ముందుకు తీసుకెళ్లడానికే ఆమె ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. 1971లో ‘Ms.’ మ్యాగజైన్ స్థాపనలో కీలక పాత్ర పోషించారు. మహిళలు తమ సమస్యలను తామే వ్యక్తం చేసుకునే ఒక స్వతంత్ర వేదికను నిర్మించారు.
మహిళల సమస్యలను వ్యక్తిగతంగా కాకుండా సామాజిక, రాజకీయ సమస్యలుగా చూడాలన్నది ఆమె బలమైన అభిప్రాయం. సమాన వేతనం నుంచి పునరుత్పత్తి హక్కుల వరకు, కుటుంబం నుంచి కార్యాలయం వరకు, మీడియా నుంచి రాజకీయాల వరకు మహిళలు ఎదుర్కొంటున్న వివక్షను ఆమె ప్రశ్నించారు. మహిళలు తమ జీవితాలపై తామే నిర్ణయాలు తీసుకునే హక్కు కలిగి ఉండాలని స్పష్టం చేశారు. మహిళా ఉద్యమాన్ని కొద్దిమంది నాయకుల ఉద్యమంగా కాకుండా, సాధారణ మహిళలు తమ అనుభవాలను పంచుకుని, ప్రశ్నించి, కలిసి పోరాడే సామూహిక ఉద్యమంగా తీర్చిదిద్దడానికి ఆమె కృషి చేశారు.
గ్లోరియా స్టైనమ్ తనను తాను ఒక గొప్ప నాయకురాలిగా నిలబెట్టుకోవడం కంటే, మరింతమంది మహిళలు మాట్లాడేలా చేయడానికే ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. వినడం, ఇతరుల అనుభవాలను గౌరవించడం, భిన్నమైన అభిప్రాయాలను కలుపుకోవడం ఆమె ఉద్యమ పద్ధతిలో ముఖ్యమైన అంశాలు. వ్యక్తిగత కీర్తి కంటే సామూహిక మార్పుకు ఆమె విలువ ఇచ్చారు. అందుకే ఆమె ప్రభావం ఒక తరం మహిళలకే పరిమితం కాలేదు. భారతదేశం తనకు ఉద్యమాన్ని నేర్పిందని ఆమె వివిధ సందర్భాల్లో గుర్తుచేసుకున్నారు. మహిళల సమానత్వం కోసం జీవితాంతం పనిచేసిన గ్లోరియా స్టైనమ్ 2026 సెప్టెంబర్ 2న న్యూయార్క్లోని తన నివాసంలో 92 ఏళ్ల వయసులో మరణించారు. ఆమె వారసత్వం ఒక వ్యక్తి సాధించిన విజయాల కంటే పెద్దది. ప్రశ్నించడం, వినడం, అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా నిలబడటం, సాధారణ ప్రజలను ఉద్యమానికి కేంద్రంగా చూడటం ఆమె అందించిన ప్రధాన పాఠాలు. అమెరికా మహిళా ఉద్యమంపై ఆమె వేసిన ముద్ర ఎంత ముఖ్యమో, భారతదేశం ఆమె ఆలోచనలను తీర్చిదిద్దిన నేలగా నిలిచిన తీరు కూడా అంతే ముఖ్యమైనది.
కామెంట్లు (0)