* దేశవ్యాప్తంగా నిరసనలకు వేదికలైన చారిత్రక కేంద్రాలు
న్యూఢిల్లీ : కోల్‌కతా, ముంబై, చెన్నై వంటి మహానగరాల నుంచి జైపూర్, పనాజీ వంటి చిన్న నందల వరకు దాదాపు ప్రతి పట్టణంలోనూ చరిత్రతో ముడిపడిన సొంత నిరసన వేదికలు ఉన్నాయి. కాలక్రమేణా ప్రజా సౌకర్యం పేరిట వీటిలో కొన్నింటిని రద్దు చేయగా, మరికొన్ని నేటికీ వాక్ స్వాతంత్ర్య కేంద్రాలుగా లేదా ప్రతిఘటనా వేదికలుగా కొనసాగుతున్నాయి.
వీటిలో కొన్ని బ్రిటిష్ పాలనలో అణచివేతకు గురైన ప్రదేశాలు కాగా, మరికొన్ని అసలు సత్యాగ్రహి అయిన మహాత్మా గాంధీతో ఉన్న అనుబంధం కారణంగా విశేష గుర్తింపు పొందాయి. తాజాగా దేశ రాజధాని నడిబొడ్డున ఉన్న జంతర్ మంతర్‌ను ఢిల్లీ పోలీసులు నిరసన ప్రదేశంగా రద్దు చేయడంతో, దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ఇతర "జంతర్ మంతర్"ల మీద దృష్టి కేంద్రీకృతమైంది. ఈ నిరసన వేదికల్లో కొన్నింటి ప్రత్యేకతలు ఇక్కడ చూద్దాం:
ఆజాద్ మైదాన్, ముంబై :
అప్పట్లో 'ఎస్ప్లానేడ్' అని పిలువబడే విశాలమైన భూభాగంలో భాగమైన ఈ మైదాన్... 1857 తిరుగుబాటు సమయంలో బహిరంగ ఉరిశిక్షలకు వేదికగా ఉండేది. ఆ తర్వాత స్వాతంత్ర్యోద్యమ కాలంలో జాతీయవాద నిరసనలకు ఇది ముఖ్యమైన వేదికగా మారింది. 1931లో మహాత్మా గాంధీ ఇక్కడ ఒక భారీ బహిరంగ సభను నిర్వహించారు.
ఇక్కడికి కొద్ది దూరంలోనే ముంబైకి చెందిన మరో నిరసన వేదిక 'ఆగస్టు క్రాంతి మైదాన్' ఉంది. ఇక్కడి నుంచే 1942లో గాంధీజీ 'క్విట్ ఇండియా' ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. అలాగే ప్రధాన రాజకీయ సభలకు వేదికగా నిలిచే 'శివాజీ పార్క్' కూడా దీనికి సమీపంలోనే ఉంది.
ఫ్రీడమ్ పార్క్, బెంగళూరు :
లండన్‌లోని హైడ్ పార్క్ తరహాలో రూపొందించబడిన ఈ పార్క్‌లో బహిరంగ సభలు, నిరసనల కోసం ప్రత్యేక స్థలం కేటాయించబడింది. మొదట ఇక్కడ బ్రిటిషర్లు నిర్మించిన కేంద్ర కారాగారం ఉండేది. చాలా మంది స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు ఇక్కడ శిక్ష అనుభవించారు. స్వాతంత్ర్యానంతరం ఎమర్జెన్సీ కాలంలో అనేక మంది ప్రతిపక్ష నాయకులను ఇక్కడే నిర్బంధించారు. అనంతరం 2008లో ఇది 'ఫ్రీడమ్ పార్క్'గా రూపాంతరం చెందింది. ఇందులో ఒక జైలు మ్యూజియం కూడా ఉంది.
బ్రిగేడ్ పరేడ్ గ్రౌండ్, కోల్‌కతా :
ప్లాసి యుద్ధ విజయం తర్వాత బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దళాల కోసం ఏర్పాటు చేసిన పరేడ్ గ్రౌండే ఈ బ్రిగేడ్ పరేడ్ మైదాన్. రౌలట్ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా దేశబంధు చిత్తరంజన్ దాస్ నిర్వహించిన సభతో సహా ఇది స్వాతంత్ర్యోద్యమ కాలంలో ఒక ప్రధాన నిరసన వేదికగా మారింది.
భారత తొలి ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ సోవియట్ నాయకులకు ఇక్కడ బహిరంగ స్వాగతం పలికారు. పాకిస్తాన్‌పై భారత్ విజయం సాధించి బంగ్లాదేశ్ ఏర్పడిన తర్వాత ఇందిరాగాంధీ ముజిబుర్ రెహమాన్‌ను ఇక్కడి వేడుకకు ఆహ్వానించారు. వామపక్షాలు, తృణమూల్ కాంగ్రెస్, బీజేపీ వంటి తదనంతరం అధికారంలోకి వచ్చిన పార్టీలన్నీ ఇక్కడ భారీ బహిరంగ సభలు నిర్వహించాయి. కోల్‌కతాలో ఎస్ప్లానేడ్ సమీపంలోని రాణి రాష్మణి అవెన్యూ, షహీద్ మినార్ మైదాన్, కాలేజ్ స్క్వేర్ వంటి ఇతర నిరసన వేదికలు కూడా ఉన్నాయి.
గాంధీ మైదాన్, పాట్నా :
గంగా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ విశాలమైన మైదాన్‌ను గతంలో 'పాట్నా లాన్స్', 'బంకీపూర్ మైదాన్' అని పిలిచేవారు. సైనిక విన్సెంట్లు, గుర్రపు పందాలు, పోలో, గోల్ఫ్ కోర్సుల కోసం బ్రిటిషర్లు ఈ మైదాన్‌ను అభివృద్ధి చేశారు. చంపారణ్ ఉద్యమం, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం వంటి స్వాతంత్ర్యోద్యమ ఘట్టాలకు ఇది కీలక వేదికగా నిలిచింది.
1938లో ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా ఇక్కడ ముస్లిం లీగ్ సమావేశాన్ని నిర్వహించగా, 1939లో సుభాష్ చంద్రబోస్ ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ సమావేశం జరిపారు. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత, జయప్రకాష్ నారాయణ్ ఎమర్జెన్సీకి వ్యతిరేకంగా 'సంపూర్ణ విప్లవం' పిలుపునిచ్చిన జేపీ ఉద్యమానికి ఇది కేంద్ర బిందువుగా మారింది.
తిలక్ ఘాట్, చెన్నై :
బాలగంగాధర్ తిలక్ పేరు మీదుగా మెరీనా బీచ్‌లో ఉన్న ఈ ప్రాంతం స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో కీలకమైన నిరసన వేదిక. మహాత్మా గాంధీ, సుభాష్ చంద్రబోస్, అనిబిసెంట్ వంటి ప్రముఖ నాయకులు ఇక్కడ జరిగిన సభల్లో పాల్గొన్నారు. అయితే ప్రస్తుతం ఇది నిర్దేశిత నిరసన వేదిక కాదు.
చెన్నైలోని ఇతర నిరసన వేదికలలో వల్లూవర్ కొట్టమ్, స్వామి శివానంద సాలై ఉన్నాయి. వల్లూవర్ కొట్టమ్‌లో ప్రదర్శనలకు అనుమతులు నిలిపివేసిన నేపథ్యంలో, 2025 మార్చిలో పోలీసులు 'స్వామి శివానంద సాలై'ని ప్రత్యామ్నాయ నిరసన వేదికగా కేటాయించారు.
బోట్ క్లబ్, ఢిల్లీ :
జంతర్ మంతర్ కేవలం అబ్జర్వేటరీ కాకుండా నిరసన వేదికగా గుర్తింపు పొందకముందే... పార్లమెంట్, రాష్ట్రపతి భవన్ సమీపంలోని బోట్ క్లబ్ లాన్స్ ర్యాలీలు, నిరసనలకు ప్రధాన వేదికగా ఉండేది. ట్రాక్టర్లు, పశువులతో ఐదు లక్షలకు పైగా భారీ జనసందోహాన్ని సమీకరించి మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ ఆధ్వర్యంలో జరిగిన 1988 రైతు ఆందోళన తర్వాత బోట్ క్లబ్‌లో నిరసనలపై ఆంక్షలు ప్రారంభమయ్యాయి. 1993లో బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత అనంతరం బోట్ క్లబ్‌లో నిరసనలను పూర్తిగా నిషేధించారు. అయితే 2018 కోర్టు ఉత్తర్వుల ప్రకారం జంతర్ మంతర్‌తో పాటు ఇది కూడా కొంతకాలం నిరసన వేదికగా అనుమతి పొందింది.
లుట్యెన్స్ ఢిల్లీలోని ఈ రెండు ప్రాంతాలకు దూరంగా ఉన్న 'రామ్ లీలా మైదాన్' నేటికీ నిరసనలకు అధికారిక వేదికగా కొనసాగుతోంది. జమ్మూ కాశ్మీర్‌ను భారత యూనియన్‌లో పూర్తిగా విలీనం చేయాలని కోరుతూ శ్యామప్రసాద్ ముఖర్జీ 1952లో ఇక్కడే సత్యాగ్రహాన్ని ప్రారంభించారు. ఎమర్జెన్సీ ప్రకటించిన రోజైన 1975 జూన్ 25న సోషలిస్ట్ నాయకుడు జయప్రకాష్ నారాయణ్ ఇక్కడ భారీ బహిరంగ సభను ఉద్దేశించి ప్రసంగించారు. 2011 నాటి అవినీతి వ్యతిరేక ఉద్యమానికి కూడా ఇదే వేదికైంది.
దేశంలోని మిగతా నగరాలకు కూడా సొంత నిరసన వేదికలు ఉన్నాయి. లక్నోలో 'ఎకో గార్డెన్', పనాజీలో 'ఆజాద్ మైదాన్' 'కంపాల్ పరేడ్ గ్రౌండ్', హైదరాబాద్‌లో 'ధర్నా చౌక్', 'గన్ పార్క్', 'లివరీ సర్కిల్', అలాగే జైపూర్‌లో 'షహీద్ స్మారక్' వంటివి నిరసనలకు కేటాయించిన ప్రముఖ ప్రదేశాలుగా ఉన్నాయి.
కామెంట్‌లు (0)