నోబెల్‌ బహుమతి పొందిన ముగ్గురు శాస్త్రవేత్తల పరిశోధన
మెదడులోని నాడీకణాలను వెలుతురుతో నియంత్రించే సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేసిన పరిశోధనకు 2026 సంవత్సరపు నోబెల్‌ వైద్యశాస్త్ర బహుమతి లభించింది. అమెరికాకు చెందిన కార్ల్‌ డైసెరోత్‌, జర్మనీకి చెందిన పీటర్‌ హెగెమాన్‌, జార్జ్‌ నాగెల్‌లను ఈ ప్రతిష్ఠాత్మక పురస్కారానికి ఎంపిక చేసినట్లు నోబెల్‌ అసెంబ్లీ సోమవారం ప్రకటించింది. కాంతితో నియంత్రించగల అయాన్‌ ఛానళ్లకు సంబంధించిన వారి ఆవిష్కరణలు, వాటి ఆధారంగా ఆప్టోజెనెటిక్స్‌ అనే కొత్త పరిశోధనా పద్ధతి అభివృద్ధికి చేసిన కృషిని గుర్తిస్తూ ఈ పురస్కారం ప్రకటించారు. ఈ సాంకేతికత ద్వారా జీవించి ఉన్న మెదడులో నిర్దిష్ట నాడీకణాలను వెలుతురుతో క్రియాశీలం చేయడం లేదా వాటి కార్యకలాపాలను అణచివేయడం సాధ్యమవుతుంది. మెదడు ఎలా పనిచేస్తుంది, జ్ఞాపకాలు ఎలా ఏర్పడతాయి, భావోద్వేగాలు, ప్రవర్తనలను ఏ నాడీ వలయాలు నియంత్రిస్తాయి వంటి కీలక ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వెతికే పరిశోధనలో ఇది ఒక కీలక మలుపుగా నిలిచింది.
కాంతి రహస్యం
ఈ పరిశోధన వెనుక కథ ఒక చిన్న ఆల్గీ జీవితో మొదలైంది. పీటర్‌ హెగెమాన్‌ క్లామిడోమోనాస్‌ అనే ఏకకణ ఆల్గీ కాంతి ఉన్న దిశను ఎలా గుర్తించి ఆ వైపు కదులుతుందన్న ప్రశ్నపై పరిశోధనలు ప్రారంభించారు. కాంతిని గుర్తించడానికి ఆ జీవిలో ప్రత్యేకమైన వ్యవస్థ ఉండాలని భావించిన ఆయన, కాంతికి స్పందించే ప్రొటీన్లను అన్వేషించారు. జార్జ్‌ నాగెల్‌తో కలిసి చేసిన పరిశోధనలో కాంతికి స్పందించే చానల్‌రోడాప్సిన్‌ అనే ప్రొటీన్‌ను గుర్తించారు. నీలి కాంతి పడినప్పుడు ఈ ప్రొటీన్‌లోని ఛానల్‌ తెరుచుకుని అయాన్లు కణంలోకి ప్రవేశించేలా చేస్తుంది. దాంతో కణంలో విద్యుత్‌ సంకేతం ఏర్పడుతుంది. అంతేకాదు, ఈ ప్రొటీన్‌ను ఇతర కణాల్లోకి ప్రవేశపెట్టినా వాటిని కాంతికి స్పందించేలా చేయవచ్చని వారు చూపించారు. ఒక సాధారణ ఆల్గీ కాంతిని గుర్తించే విధానాన్ని అర్థం చేసుకోవాలన్న ప్రయత్నం, జీవకణాల కార్యకలాపాలను వెలుతురుతో నియంత్రించగల కొత్త శాస్త్రీయ అవకాశానికి పునాది వేసింది.
నాడీకణాల నియంత్రణ
ఈ ప్రాథమిక ఆవిష్కరణను నాడీశాస్త్రంలో ఉపయోగించిన ఘనత కార్ల్‌ డైసెరోత్‌కు దక్కింది. స్టాన్‌ఫోర్డ్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో మనోరోగశాస్త్రం, ప్రవర్తనా శాస్త్రాలు, బయోఇంజినీరింగ్‌ రంగాల్లో పరిశోధనలు చేస్తున్న డైసెరోత్‌ చానల్‌రోడాప్సిన్‌కు సంబంధించిన జన్యువును నాడీకణాల్లోకి ప్రవేశపెట్టారు. ఆ తర్వాత నీలి కాంతిని ప్రసరించడం ద్వారా ఆ నాడీకణాల్లో విద్యుత్‌ సంకేతాలను ఉత్పత్తి చేయగలిగారు. 2005లో ఈ ఫలితాలను ప్రకటించారు. అనంతరం జీవించి ఉన్న ఎలుకల మెదడులో ఈ పద్ధతిని ఉపయోగించి నిర్దిష్ట నాడీకణాలను కాంతితో నియంత్రించవచ్చని చూపించారు. దీంతో కాంతిని ఒక రకమైన జీవసంబంధమైన స్విచ్‌గా ఉపయోగించి నాడీకణాలను ఆన్‌ లేదా ఆఫ్‌ చేసే అవకాశం ఏర్పడింది. కాంతి, జన్యుశాస్త్రాన్ని కలిపి నాడీకణాల కార్యకలాపాలను నియంత్రించే ఈ పద్ధతికే ఆప్టోజెనెటిక్స్‌ అనే పేరు వచ్చింది.
మెదడు పరిశోధనలో...
ఆప్టోజెనెటిక్స్‌ మెదడును అధ్యయనం చేసే విధానాన్నే మార్చింది. ఒక నిర్దిష్ట నాడీకణ సమూహాన్ని కాంతితో క్రియాశీలం చేసి, దాని వల్ల జంతువు ప్రవర్తనలో ఎలాంటి మార్పు వస్తుందో పరిశీలించవచ్చు. అదే నాడీకణాల కార్యకలాపాలను అణచివేసి వాటి పాత్రను కూడా తెలుసుకోవచ్చు. జ్ఞాపకశక్తి, భయం, భావోద్వేగాలు, కదలికలు, ప్రవర్తన వంటి అంశాలకు సంబంధించిన నాడీ వలయాలను గుర్తించడంలో ఈ పద్ధతి కీలక సాధనంగా మారింది. గతంలో మెదడులోని పెద్ద ప్రాంతాలను ఒకేసారి పరిశీలించాల్సి వచ్చేది. ఇప్పుడు నిర్దిష్ట నాడీకణాలను ఎంపిక చేసుకుని వాటి కార్యకలాపాలను నియంత్రిస్తూ కారణం, ఫలితాన్ని అధ్యయనం చేసే అవకాశం వచ్చింది. అందువల్ల మెదడులోని సంక్లిష్ట నాడీ వలయాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది అపూర్వమైన సాధనంగా మారింది. నోబెల్‌ కమిటీ కూడా ఈ పద్ధతి జీవించి ఉన్న మెదడులో వ్యక్తిగత నాడీకణాల కార్యకలాపాలను నియంత్రించేందుకు వీలు కల్పించిందని, తద్వారా మెదడును అర్థం చేసుకోవడంలో కొత్త అవకాశాలు తెరిచిందని పేర్కొంది.
చికిత్సలో అవకాశాలు
ఈ పరిశోధన ప్రయోగశాల పరిశోధనకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. నాడీకణాలు సాధారణ పరిస్థితుల్లో ఎలా పనిచేస్తాయి, వ్యాధులు ఏర్పడినప్పుడు వాటి కార్యకలాపాల్లో ఎలాంటి మార్పులు వస్తాయి అన్నది తెలుసుకోవడానికి ఆప్టోజెనెటిక్స్‌ ఉపయోగపడుతోంది. నాడీ సంబంధిత, మానసిక రుగ్మతలపై పరిశోధనల్లో ఇది ఇప్పటికే ముఖ్యమైన సాధనంగా మారింది. జ్ఞాపకశక్తి, భావోద్వేగాలు, వ్యసనాలు, ప్రవర్తనా మార్పులకు సంబంధించిన నాడీ వలయాలను అధ్యయనం చేయడంలో శాస్త్రవేత్తలకు ఇది సహాయపడుతోంది. చూపు కోల్పోయే రెటినైటిస్‌ పిగ్మెంటోసా వంటి పరిస్థితుల్లో కాంతికి స్పందించే ప్రొటీన్లను ఉపయోగించి చూపును పునరుద్ధరించే ప్రయత్నాలు కూడా జరుగుతున్నాయి. వినికిడి లోపాల చికిత్సలోనూ భవిష్యత్తులో ఈ సాంకేతికతను ఉపయోగించవచ్చా అనే దానిపై పరిశోధనలు సాగుతున్నాయి. అయితే వీటిలో అనేకం ఇంకా పరిశోధన, క్లినికల్‌ పరీక్షల దశలోనే ఉన్నాయి.
ముగ్గురి కృషి
పీటర్‌ హెగెమాన్‌ కాంతిని జీవులు ఎలా గుర్తిస్తాయన్న ప్రాథమిక జీవశాస్త్ర ప్రశ్నను అనుసరించారు. జార్జ్‌ నాగెల్‌తో కలిసి కాంతికి స్పందించే చానల్‌రోడాప్సిన్‌ ప్రొటీన్‌ను గుర్తించి దాని పనితీరును వివరించారు. కార్ల్‌ డైసెరోత్‌ ఆ ప్రొటీన్‌ను నాడీకణాల్లో ఉపయోగించి, కాంతితో నాడీ కార్యకలాపాలను నియంత్రించే పద్ధతిని అభివృద్ధి చేశారు. ఈ ముగ్గురి పరిశోధనలు వేర్వేరు దశల్లో సాగినా చివరకు ఒకే సాంకేతికతగా కలిశాయి. ఆల్గీ కాంతిని ఎలా గుర్తిస్తుందన్న ప్రాథమిక ప్రశ్న నుంచి ప్రారంభమైన పరిశోధన, జీవించి ఉన్న మెదడులో నిర్దిష్ట నాడీకణాలను వెలుతురుతో నియంత్రించే స్థాయికి చేరింది. అందుకే ఈ పురస్కారం ఒకే ప్రయోగానికి లభించిన గుర్తింపు కాకుండా, ప్రాథమిక జీవశాస్త్రం నుంచి నాడీశాస్త్రంలో విప్లవాత్మక సాంకేతికతగా ఎదిగిన మొత్తం పరిశోధనా ప్రయాణానికి లభించిన గౌరవంగా భావించవచ్చు.
బహుమతి వివరాలు
2026 సంవత్సరపు వైద్యశాస్త్ర నోబెల్‌ బహుమతి విలువ 1.2 కోట్ల స్వీడిష్‌ క్రోనాలు. ప్రస్తుత మారకపు విలువ ప్రకారం ఇది భారత కరెన్సీలో సుమారు రూ.11.5 కోట్లు. ముగ్గురు విజేతలు సమానంగా పంచుకుంటే ఒక్కొక్కరికి సుమారు రూ.3.84 కోట్లు వస్తాయి. విజేతలకు నగదు బహుమతితో పాటు నోబెల్‌ పతకం, డిప్లొమా అందజేస్తారు. వైద్యశాస్త్ర నోబెల్‌ విజేతలను కరోలిన్స్కా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లోని నోబెల్‌ అసెంబ్లీ ఎంపిక చేస్తుంది. అక్టోబర్‌లో విజేతలను ప్రకటించినప్పటికీ అధికారిక పురస్కార ప్రదానోత్సవం డిసెంబర్‌ 10న జరుగుతుంది. ఆల్ఫ్రెడ్‌ నోబెల్‌ మరణించిన రోజైన డిసెంబర్‌ 10నే నోబెల్‌ బహుమతుల ప్రదానోత్సవానికి సంప్రదాయంగా ఎంచుకున్నారు. వైద్యశాస్త్రంతో పాటు భౌతికశాస్త్రం, రసాయనశాస్త్రం, సాహిత్యం, ఆర్థికశాస్త్ర బహుమతులను స్టాక్‌హోమ్‌లో అందజేస్తారు. శాంతి నోబెల్‌ను మాత్రం ఓస్లోలో ప్రదానం చేస్తారు.
కామెంట్‌లు (0)