భారత అంతరిక్ష చరిత్రలో జులై 22, 2019 - ఒక చెరగని రోజు. ఈ రోజు గుర్తున్న మనలో చాలామందికి ఏదో తెలియని గర్వం, ఉత్సాహం తన్నుకొస్తుంది కదా? ఎందుకంటే ఇదే రోజున, ఏడేళ్ల క్రితం, శ్రీహరికోటలోని సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం నుంచి జీఎస్ఎల్వీ మార్క్-3 రాకెట్ నింగివైపు దూసుకెళ్లింది. దానితో పాటు వెళ్లింది కేవలం ఒక వ్యోమనౌక కాదు - లక్షలాది మంది భారతీయుల కల, వేలాది మంది శాస్త్రవేత్తల రేయింబవళ్ల కృషి, చంద్రుడి మీద ఇప్పటివరకు ఏ దేశమూ అడుగుపెట్టని ఒక అరుదైన ప్రాంతాన్ని - దక్షిణ ధ్రువాన్ని - తాకాలన్న తెగింపు. ఒక రకమైన సాహసోపేతమైన ఆలోచన.
ఇది చంద్రయాన్-2 కథ. మహా గొప్పగా మొదలైన ఈ ప్రయాణంలో ఎన్నో ఎత్తుపల్లాలు ఉన్నాయి, గుండె పగిలే క్షణాలు ఉన్నాయి, కళ్లు చెమర్చిన రాత్రులు ఉన్నాయి. కానీ అంతకంటే ఎక్కువగా, ఎలాంటి పరిస్థితిలో అయినా వెనకడుగు వేయని భారతీయ శాస్త్ర స్ఫూర్తి ఇందులో కనిపిస్తుంది. అసలు ఆ రోజు ఏమి జరిగింది? విజయం, వైఫల్యం రెండింటినీ ఇముడ్చుకున్న ఈ ప్రయాణం, భారత శాస్త్రవేత్తల పట్టుదలకు, ఆత్మవిశ్వాసానికి అద్దం పట్టింది. ఎందుకు ఇప్పటికీ ఈ మిషన్ మన హృదయాల్లో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకుంది? ఈ స్ఫూర్తిదాయక ప్రయాణాన్ని మరోసారి గుర్తు చేసుకుందాం!
చంద్రయాన్ కి బీజం
చంద్రయాన్ ప్రోగ్రామ్ ఆలోచన మొదటిసారి 1999లో భారత శాస్త్రవేత్తల సమావేశంలో తెరపైకి వచ్చింది. అప్పటికి ఇంకా రాష్ట్రపతి కాని డాక్టర్ ఏపీజే అబ్దుల్ కలాం, అంతరిక్ష రంగంలో దార్శనికుడిగా, భారత్ కూడా చంద్రుడిపైకి మిషన్ పంపాలన్న ఆలోచనను బలంగా ముందుకు తెచ్చారు. అప్పటి ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి, 2003 ఆగస్టు 15న స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రసంగంలో చంద్రయాన్ మిషన్ను అధికారికంగా ప్రకటించారు. దీంతో ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు పూర్తిస్థాయిలో పనిలో నిమగ్నమయ్యారు.
చంద్రయాన్-1తో తొలి విజయం
ఈ కృషి ఫలితంగా 2008 అక్టోబర్ 22న చంద్రయాన్-1 ప్రయోగించారు. ఇది భారత్ చేపట్టిన తొలి చంద్ర మిషన్. ఈ మిషన్ ద్వారా చంద్రుడి ఉపరితలంపై నీటి అణువుల జాడలు గుర్తించడం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించింది.. చంద్రుడిపై నీరు ఉండొచ్చనే ఆలోచనకు బలమైన శాస్త్రీయ ఆధారం లభించింది.
చంద్రయాన్-1 విజయవంతంగా, తక్కువ ఖర్చుతో పూర్తవడంతో ఇస్రోకు మరింత ఆత్మవిశ్వాసం వచ్చింది. నీటి జాడలు కనిపెట్టిన నేపథ్యంలో, "ఇక ఆర్బిటర్తో ఆగకుండా, నేరుగా ఉపరితలంపై దిగి పరిశోధన చేస్తే?" అనే ఆలోచన పుట్టింది. అలా చంద్రయాన్-2 - ఆర్బిటర్తో పాటు ల్యాండర్, రోవర్లను కూడా జోడించిన మరింత ప్రతిష్టాత్మక మిషన్గా రూపుదిద్దుకుంది.
బాహుబలి రాకెట్ మీద భారీ కల
చంద్రయాన్-2ను మోసుకెళ్లిన వాహకనౌక పేరు జీఎస్ఎల్వీ మార్క్-3, దీన్ని ముద్దుగా "బాహుబలి" అని పిలుచుకుంటారు. ఇస్రో తయారుచేసిన అత్యంత శక్తిమంతమైన రాకెట్లలో ఇది ఒకటి. దాదాపు 3,850 కిలోల బరువున్న చంద్రయాన్-2 వ్యోమనౌకను ఈ రాకెట్ భూమి కక్ష్యలోకి విజయవంతంగా ప్రవేశపెట్టింది. ఈ మిషన్లో మూడు ప్రధాన భాగాలు ఉన్నాయి - ఆర్బిటర్ (కక్ష్యలో తిరిగేది), రెండోది విక్రమ్ ల్యాండర్ (చంద్రుడి ఉపరితలంపై దిగేది), మూడోది ప్రజ్ఞాన్ రోవర్ (ఉపరితలంపై తిరుగుతూ పరిశోధన చేసేది). ఈ మూడు భాగాలు కలిసి చంద్రుడి గురించి ఇప్పటివరకు తెలియని ఎన్నో రహస్యాలను ఛేదించే బాధ్యతను భుజాన మోశాయి.
ల్యాండర్కు "విక్రమ్" అని పేరు పెట్టడం వెనుక ఒక ప్రత్యేక కారణం ఉంది. భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ పితామహుడిగా పేరుగాంచిన డాక్టర్ విక్రమ్ సారాభాయ్ కు నివాళిగా ఈ పేరు పెట్టారు. ఆయన కలలుగన్న అంతరిక్ష భారతదేశపు స్వప్నాన్ని ఈ మిషన్ ద్వారా సాకారం చేయాలన్నదే శాస్త్రవేత్తల తపన.
ఎందుకు దక్షిణ ధ్రువం?
చంద్రుడి దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతం ఇప్పటివరకు ఏ దేశమూ అన్వేషించని, అత్యంత సవాలుతో కూడిన ప్రాంతం. ఇక్కడ శాశ్వతంగా చీకటిలో ఉండే బిలాలు (క్రేటర్లు) ఉన్నాయని, వాటిలో మంచు రూపంలో నీరు ఉండే అవకాశం ఉందని శాస్త్రవేత్తలు అంచనా వేస్తున్నారు. ఇది నిజమైతే, భవిష్యత్తులో చంద్రుడిపై మానవ నివాసానికి, ఇంధన ఉత్పత్తికి ఈ నీరు కీలకంగా మారే అవకాశం ఉంది. అంతేకాక, ఈ ప్రాంతంలోని రాళ్లు, మట్టి సౌరమండలం ఏర్పడిన తొలినాళ్ల చరిత్రను భద్రపరచి ఉంచాయని భావిస్తున్నారు. ఈ కారణాల వల్లే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అంతరిక్ష సంస్థలు దక్షిణ ధ్రువంపై ఆసక్తి చూపుతున్నాయి. భారత్ ఈ దిశగా తొలి అడుగు వేసేందుకు సాహసించింది.
48 రోజుల సుదీర్ఘ ప్రయాణం
ప్రయోగం జరిగిన తర్వాత చంద్రయాన్-2 నేరుగా చంద్రుడి వైపు వెళ్లలేదు. ముందుగా భూమి చుట్టూ కక్ష్యలను క్రమంగా పెంచుకుంటూ, తగినంత వేగం అందుకున్న తర్వాత చంద్రుడి కక్ష్యలోకి ప్రవేశించింది. ఇది ఖర్చును తగ్గించుకునేందుకు, అందుబాటులో ఉన్న రాకెట్ సామర్థ్యాన్ని సమర్థవంతంగా వినియోగించుకునేందుకు ఇస్రో ఎంచుకున్న తెలివైన మార్గం. చంద్రుడి కక్ష్యలో చేరిన తర్వాత, ఆర్బిటర్ నుంచి విక్రమ్ ల్యాండర్ విడిపోయి, స్వతంత్రంగా ఉపరితలం వైపు దిగే ప్రయత్నం ప్రారంభించింది.
భయానక పావు గంట
సెప్టెంబర్ 6, 2019 అర్ధరాత్రి దాటిన వేళ. యావత్ భారతదేశం ఊపిరి బిగపట్టి టీవీల ముందు కూర్చుని బెంగళూరులోని ఇస్రో టెలిమెట్రీ కేంద్రంలో అప్పటి ప్రధాని స్వయంగా హాజరై ఈ చారిత్రక క్షణాన్ని వీక్షించింది. విక్రమ్ ల్యాండర్ చంద్రుడి ఉపరితలంపై దిగేందుకు మొదలుపెట్టిన ఆ 15 నిమిషాలను ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు "భయానక 15 నిమిషాలు" అని అభివర్ణించారు. ఎందుకంటే, ఇంతకుముందు ఏ దేశం చేపట్టని విధంగా, స్వదేశీ సాంకేతికతతో సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ చేయడం అనేది అత్యంత సంక్లిష్టమైన ప్రక్రియ.
ప్రారంభంలో అంతా అనుకున్నట్టుగానే సాగింది. ల్యాండర్ వేగం క్రమంగా తగ్గుతూ, ఉపరితలానికి దగ్గరవుతూ వచ్చింది. అయితే ఉపరితలానికి కేవలం 2.1 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉండగా ల్యాండర్ తో సంబంధాలు తెగిపోయాయి. నియంత్రణ గదిలో నిశ్శబ్దం అలుముకుంది. శాస్త్రవేత్తల ముఖాల్లో ఆందోళన కనిపించింది. చివరకు ల్యాండర్ నిర్దేశిత మార్గం నుంచి తప్పి, చంద్రుడి ఉపరితలంపై గట్టిగా, అమాంతంగా కూలిపోయినట్టు నిర్ధారణ అయ్యింది.
కన్నీళ్లు, ధైర్యం
ఆ రాత్రి, అప్పటి ఇస్రో అధ్యక్షుడు కె. శివన్ కళ్లలో నీళ్లు తిరగడం యావత్ దేశాన్ని కదిలించింది. అయితే అంతకంటే గొప్పగా అందరి మనసుల్లో నిలిచిపోయింది - ఆ కష్ట సమయంలో ఆయనను ఓదార్చిన దృశ్యం. వైఫల్యం అనేది ముగింపు కాదని, అది మరో ప్రయత్నానికి పునాది అని ఆ క్షణం దేశానికి చాటిచెప్పింది. శాస్త్రవేత్తలు నిరాశ చెందకుండా, వెంటనే తరువాత వేయవలసిన అడుగుల గురించి ఆలోచించడం మొదలుపెట్టారు. ఈ స్ఫూర్తే తర్వాత చంద్రయాన్-3కు బీజం వేసింది.
ఆర్బిటర్ విజయగాథ
చంద్రయాన్-2లో ల్యాండర్, రోవర్ లక్ష్యం నెరవేరకపోయినా, మిషన్ లో మూడో భాగమైన ఆర్బిటర్ మాత్రం అద్భుతంగా పనిచేస్తూనే ఉంది. అసలు ఆర్బిటర్ కేవలం ఒక సంవత్సరం పనిచేస్తుందని అంచనా వేసినా, ఇంధనం సమర్థవంతంగా వినియోగించడం వల్ల ఇది ఇప్పటికీ చంద్రుడి చుట్టూ పరిభ్రమిస్తూ, ఏళ్ల తరబడి విలువైన శాస్త్రీయ సమాచారాన్ని పంపుతూనే ఉంది. దీనిలో అమర్చిన అత్యాధునిక కెమెరాలు, పరికరాలు చంద్రుడి ఉపరితల చిత్రాలను, ఖనిజాల వివరాలను, నీటి జాడలను గుర్తించే సమాచారాన్ని భూమికి చేరవేస్తున్నాయి. ఈ డేటా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న శాస్త్రవేత్తలకు అమూల్యమైన వనరుగా మారింది. కేవలం ఈ ఒక్క విజయం ఆధారంగానే చంద్రయాన్-2ను పూర్తి వైఫల్యంగా చూడలేమని నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
చంద్రయాన్-3కు బాటలు
చంద్రయాన్-2 అనుభవాల నుంచి నేర్చుకున్న పాఠాలు వృథా పోలేదు. ల్యాండర్ కూలిపోవడానికి దారితీసిన సాంకేతిక లోపాలను ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు నిశితంగా
విశ్లేషించారు. సాఫ్ట్ వేర్ లో మార్పులు చేశారు. ల్యాండింగ్ కాళ్లను మరింత దృఢంగా తీర్చిదిద్దారు. ఇంధన సామర్థ్యాన్ని పెంచారు. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో మరింత విస్తృతమైన ల్యాండింగ్ ప్రాంతాన్ని అనుమతించేలా రూపకల్పన చేశారు. ఈ కృషి ఫలితంగానే 2023 ఆగస్టు 23న చంద్రయాన్-3 చంద్రుడి దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతంలో సురక్షితంగా దిగి, ఈ ఘనత సాధించిన తొలి దేశంగా భారత్ ను నిలబెట్టింది. చంద్రయాన్-2 వేసిన పునాది లేకుండా చంద్రయాన్-3 విజయం సాధ్యమయ్యేది కాదని చెప్పడంలో అతిశయోక్తి లేదు.
తక్కువ ఖర్చుతో గొప్ప ప్రయోగం
చంద్రయాన్-2 మిషన్ మొత్తం వ్యయం సుమారు 978 కోట్ల రూపాయలు మాత్రమే. ఇతర దేశాల అంతరిక్ష మిషన్లతో పోలిస్తే ఇది చాలా తక్కువ ఖర్చు. ఇంత తక్కువ బడ్జెట్ తో ఇంత సంక్లిష్టమైన మిషన్ ను చేపట్టడం ద్వారా ఇస్రో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు అందుకుంది. తక్కువ వనరులతో గరిష్ట ఫలితాలు సాధించే భారతీయ శాస్త్రవేత్తల నైపుణ్యానికి ఇది మరో ఉదాహరణగా నిలిచింది.
భవిష్యత్ దిశగా అడుగులు
చంద్రయాన్-2 ద్వారా వచ్చిన డేటా, అనుభవం భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమానికి కొత్త ఊపునిచ్చాయి. చంద్రయాన్-3 విజయం తర్వాత ఇప్పుడు ఇస్రో దృష్టి గగన్ యాన్ మానవసహిత మిషన్ పైనా, భవిష్యత్తులో చంద్రుడిపై నుంచి నమూనాలను భూమికి తీసుకువచ్చే మిషన్లపైనా కేంద్రీకృతమై ఉంది. చంద్రయాన్-2 అనేది కేవలం ఒక అంతరిక్ష ప్రయోగం మాత్రమే కాదు, అది భారతదేశపు సాహసానికి, పట్టుదలకు, వైఫల్యాన్ని అధిగమించే శక్తికి ఒక ప్రతీక.
కథ చివరికి వచ్చేసరికి, ఒక్క విషయం మాత్రం స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది - విజయం ఎప్పుడూ నేరుగా రాదు, కొన్నిసార్లు అది వైఫల్యాల గుండా ప్రయాణించి వస్తుంది. చంద్రయాన్-2ని "వైఫల్యం" అని ముద్ర వేయడం పూర్తిగా అన్యాయం. ఎందుకంటే, ఇది కేవలం ఒక ల్యాండింగ్ గురించి కాదు, ఇది ఒక జాతి తెగువ గురించి, ఒక కల వెంట పరిగెత్తే పట్టుదల గురించి! చంద్రయాన్-2 తన అంతిమ లక్ష్యాన్ని పూర్తిగా చేరుకోలేకపోయినా, అది భారత అంతరిక్ష చరిత్రలో ధైర్యానికి, శాస్త్రీయ పరిశోధనకు, జాతీయ గర్వానికి చిహ్నంగా శాశ్వతంగా నిలిచిపోతుంది. ఆ రాత్రి, విక్రమ్ ల్యాండర్ తో సంబంధాలు తెగిపోయినప్పుడు దేశం మొత్తం కన్నీళ్లు పెట్టుకుంది నిజమే, కానీ ఆ కన్నీళ్లు నిస్సహాయతవి కావు - అవి మన శాస్త్రవేత్తల అంకితభావం పట్ల గర్వంతో వచ్చినవి.
ఇవాళ ఆ చంద్రుడి చుట్టూ ఇప్పటికీ ప్రశాంతంగా, గర్వంగా తిరుగుతున్న ఆర్బిటర్ ను చూస్తే తెలుస్తుంది - మన కల ఆగలేదని, అది కేవలం రూపం మార్చుకుందని! అంతేకాదు, భారత్ ఇప్పుడు గగన్ యాన్ (మానవ అంతరిక్ష యానం), శుక్రయాన్ (శుక్ర గ్రహ కక్ష్య మిషన్) వంటి భవిష్యత్ అంతరిక్ష యాత్రల వైపు అడుగులు వేస్తున్న వేళ, చంద్రయాన్-2 ప్రపంచానికీ, భారతదేశానికీ ఒక ధైర్యమైన తొలి అడుగుగా చిరస్థాయిగా గుర్తుండిపోతుంది. మనిషికి ఆకాశం కూడా అడ్డు కాదు, హద్దు కూడా కాదు!
డా. కాకర్లమూడి విజయ్
కామెంట్లు (0)