గత రెండు దశాబ్దాలలో భారత ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ స్వరూపం చాలా మారిపోయింది. ఈ మార్పు రాజ్యాంగ సవరణతోనో, చట్టం ద్వారానో జరగలేదు. నెమ్మదిగా, నిశ్శబ్దంగా, ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ యొక్క యాజమాన్యం, నియంత్రణ విధానం మారిపోయింది.
ఈ మార్పు 1980లలో ప్రారంభమై, 1991 తర్వాత ఆర్థిక సరళీకరణతో ఊపందుకుంది. భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలోని అనేక రంగాలు ప్రైవేట్ పెట్టుబడికి ద్వారాలు తెరవబడ్డాయి. వీటిలో ఆరోగ్యం, విద్య, నీరు, విద్యుత్ వంటి రంగాలున్నాయి. ప్రభుత్వ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ తగినంత డబ్బు ఖర్చు చేయనప్పుడు, ఆసుపత్రులు, ఆరోగ్య కేంద్రాల మౌలిక సదుపాయాలు నామక: ఉన్నప్పుడు, ప్రైవేట్ కంపెనీలు ఆరోగ్య సంరక్షణ రంగంలోకి ప్రవేశించాయి. ఈ ప్రైవేట్, కార్పొరేట్ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ ప్రారంభంలో చెప్పిన లక్ష్యం నాణ్యమైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవలను అందించడం. మెల్లగా అవి వైద్య పర్యాటకంలో కూడా పెద్ద పాత్ర పోషించసాగాయి. ఆరోగ్య సంరక్షణ రంగంలోని వివిధ భాగాలలో ప్రైవేట్ కంపెనీలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా ఉద్భవించసాగాయి. ప్రైవేట్ రోగ నిర్ధారణ కంపెనీలు, వైద్య పరికరాల తయారీదారులు, ఫార్మాస్యూటికల్ కంపెనీలు, ఆరోగ్య బీమా కంపెనీలు సైతం వేగంగా విస్తరించాయి. ఈ విధంగా, వైద్య వ్యవస్థ క్రమంగా మానవ హక్కు, ప్రజా సేవ అనే స్థాయి నుండి మార్కెట్‌లో ఒక భాగంగా మారింది.
వివిధ విదేశీ ప్రైవేట్ ఈక్విటీ సంస్థలు, పెద్ద పెట్టుబడి కంపెనీలు 2005 నుండి భారత వైద్య రంగంలో భారీ మొత్తంలో పెట్టుబడులు పెట్టసాగాయి. కెకెఆర్‌, కార్లైల్, బ్లాక్‌స్టోన్, టెమాసెక్‌కామ్, బెయిన్ క్యాపిటల్, అడ్వెంట్ ఇంటర్నేషనల్ వంటి పెద్ద అంతర్జాతీయ పెట్టుబడి కంపెనీలు భారత వైద్య రంగంలోకి ప్రవేశించాయి. దీనితో పాటు, వివిధ అంతర్జాతీయ పెన్షన్ ఫండ్‌లు, సంస్థాగత పెట్టుబడిదారులు కూడా ఆసుపత్రులు, మందులు, ఆరోగ్య బీమా, ఇతర వైద్య సేవల్లో పెట్టుబడులు పెట్టనారంభించారు. వారు ఆరోగ్య బీమా స్వరూపాన్ని, రోగుల నుండి బీమా డబ్బును స్వీకరించే నియమాలను కూడా ప్రభావితం చేస్తున్నారు. ఈ మార్పులో పెద్ద ఫార్మాస్యూటికల్ పరిశ్రమ లాబీలు, వాటికి అనుబంధంగా ఉన్న కన్సల్టింగ్ సంస్థలు కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. చాలా సందర్భాలలో, వారి సలహా ప్రజారోగ్యం కంటే వ్యాపార ప్రయోజనాలకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది. ఈ దశలో, వైద్య వ్యవస్థ ప్రధాన లక్ష్యం కేవలం రోగికి నయం చేయడం మాత్రమే కాదు. ఎంత డబ్బు పెట్టుబడి పెట్టాం? దానితో ఎంత డబ్బు సంపాదించవచ్చు? అనే లెక్కలు వేయబడ్డాయి.
140 కోట్లకు పైగా జనాభా ఉన్న దేశంలో, ప్రజల వైద్య ఖర్చులలో అధిక భాగం సొంతంగా చెల్లించాల్సి రావడం, ఆసుపత్రి సేవల ధరలపై చాలా పరిమితంగా ప్రభుత్వ నియంత్రణ ఉండటం ప్రైవేట్ పెట్టుబడిదారులకు ఒక పెద్ద వ్యాపార అవకాశాన్ని సృష్టిస్తుంది.
ప్రైవేట్ పెట్టుబడి వైద్య వ్యవస్థకు సామర్థ్యాన్ని, మెరుగైన సేవలను, ఆధునిక సాంకేతికతను తీసుకొస్తుందని మొదట్లో చెప్పబడింది. కానీ పెట్టుబడి పెరిగే కొద్దీ, వైద్య రంగంలో పెట్టుబడిదారుల నియంత్రణ కూడా పెరిగింది. ప్రైవేట్ ఈక్విటీ సంస్థలు తరచుగా అప్పులు, ఆస్తుల పునర్‌వ్యవస్థీకరణ, ఆస్తుల అమ్మకాలు వంటి ఆర్థిక వ్యూహాలను ఉపయోగించి త్వరితగతిన లాభాలు ఆర్జించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. అదే వారి ప్రధాన లక్ష్యంగా మారింది. రోగికి ఎంత బాగా చికిత్స అందింది, అతను ఎంత బాగా కోలుకున్నాడు అనేది ప్రధాన విషయం కాదు. క్రమంగా, వైద్య సేవలను కూడా ఒక వ్యాపార వస్తువుగా చూడనారంభించారు. ఒక ఐసియు పడక ఆదాయ వనరుగా మారింది. శస్త్రచికిత్స ఒక 'ప్యాకేజీ'గా మారింది. వివిధ పరీక్షలను కలిపి ఒక ప్యాకేజీగా అమ్మసాగారు. మందుల విషయంలో, బ్రాండెడ్, జెనరిక్, అధిక ధర కలిగిన మందుల మార్కెట్ పెరగసాగింది. వైద్య పరికరాల ఉత్పత్తిదారులు కూడా ఎక్కువ లాభం ఇచ్చే పరికరాలను తయారు చేయడంలో ఎక్కువ ఆసక్తి చూపసాగారు. సామాన్య ప్రజలకు అత్యంత అవసరమైన పరికరాలకు అవసరమైన ప్రాముఖ్యత లభించడంలేదు. ఆరోగ్య బీమా కంపెనీలు కూడా క్రమంగా రోగి అవసరాలతో పాటు ప్రమాదం, ఖర్చు, బీమా లెక్కల ఆధారంగా చికిత్సను చూసే వ్యవస్థను సృష్టించాయి.
ఆ తర్వాత, భారతదేశంలోని అనేక పెద్ద కార్పొరేట్ ఆసుపత్రులలోకి విదేశీ పెట్టుబడులు రాసాగాయి. అపోలో, ఫోర్టిస్, మాక్స్, మణిపాల్, నారాయణ, మెదాంత, ఆస్టర్ వంటి పెద్ద ఆసుపత్రి సమూహాలు వివిధ సమయాల్లో విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించాయి. ఇదే ధోరణి డయాగ్నోస్టిక్స్, ఫార్మసీ వ్యాపారంలో కూడా కనిపిస్తోంది. ఎస్ఆర్ఎల్, మెట్రోపాలిస్, డాక్టర్ లాల్ పాత్‌ ల్యాబ్స్, మెడ్‌ ప్లస్, ఫార్మ్‌ ఎగ్ వంటి కంపెనీలు కూడా భారీ పెట్టుబడులలో పాలుపంచుకున్నాయి.
మరో మాటలో చెప్పాలంటే, వైద్య వ్యవస్థ క్రమంగా ఒక వ్యాపారంగా మారింది. ప్రజలు అనారోగ్యానికి గురవుతారు, కాబట్టి వైద్య రంగంలో డబ్బు ప్రవాహం కొనసాగుతుంది. మానవ అనారోగ్యం, బాధలు ఆదాయ వనరుగా మారాయి.
ఆసుపత్రులు ఎక్కడ నిర్మించాలి, చికిత్సకు ఎంత ఖర్చవుతుంది, బీమా కంపెనీలతో ఆసుపత్రికి ఎలాంటి ఒప్పందాలు ఉంటాయి, వైద్యులకు ఎలాంటి ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వాలి...వంటి నిర్ణయాలలో అధిక భాగం ఇకపై కేవలం వైద్యులు, ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల చేతుల్లో మాత్రమే లేవు. న్యూయార్క్, సింగపూర్, లండన్ వంటి నగరాల్లో కూడా, పెద్ద కార్పొరేట్ కంపెనీల బోర్డు రూములలో అనేక నిర్ణయాలు అవుతున్నాయి. భారతదేశంలోని బలహీనమైన వైద్య వ్యవస్థ ఈ మార్పును సులభతరం చేసింది.
భారత దేశంలో అన్ని ప్రైవేట్ ఆసుపత్రి పడకలు, డాక్టర్ సంప్రదింపులు, శస్త్రచికిత్సలు, వివిధ పరీక్షల ధరలను నిర్ధారించే బలమైన జాతీయ నియంత్రణ వ్యవస్థ లేదు. మందులు, కొన్ని వైద్య పరికరాల ధరలను నేషనల్ ఫార్మాస్యూటికల్ ప్రైసింగ్ అథారిటీ (ఎన్‌‌పిపిఎ) కొంతవరకు నియంత్రిస్తుంది. కానీ ఆసుపత్రి సేవలకు అటువంటి సమర్థవంతమైన ధరల నియంత్రణ లేదు. ఫలితంగా, వేర్వేరు ఆసుపత్రులు ఒకే చికిత్సకు వేర్వేరు ధరలను వసూలు చేస్తాయి. ఒకే నగరంలో, ఒకదానికొకటి చాలా దగ్గరగా ఉన్న రెండు ఆసుపత్రులలో కూడా, ఒకే చికిత్స ఖర్చులో పెద్ద వ్యత్యాసాలు ఉండవచ్చు. స్కాన్‌లు, స్టెంట్లు, మందులు, వైద్య పరికరాలు, ఆసుపత్రి పడకలు, నర్సింగ్ – చికిత్సలోని దాదాపు ప్రతి అంశానికి ఒక ధర, లాభం ముడిపడి ఉంటాయి.
ప్రపంచంలోని అనేక ఇతర దేశాలలో వైద్య సేవల ధరలు, ఆసుపత్రి చెల్లింపులపై వివిధ నియంత్రణ వ్యవస్థలున్నాయి. భారత్‌‌లో మాత్రం అటువంటి వ్యవస్థ దేశవ్యాప్తంగా లేదు. మనకు వివిధ ఆరోగ్య పథకాలు ఉన్నాయి. కానీ బలమైన, సమగ్రమైన వైద్య వ్యవస్థ లేదు. వివిధ సలహాలు, మార్గదర్శకాలు ఉన్నాయి. కానీ తగినంత జవాబుదారీతనం లేదు.
ఈ మార్పు కేవలం ఆర్థికపరమైనది మాత్రమే కాదు. ఇది ఆలోచనా విధానంలో కూడా మార్పును తీసుకువచ్చింది. ఆసుపత్రి పడకల నుండి మందుల వరకు, ఆరోగ్య బీమా ప్రీమియంల నుండి ఎమ్‌.ఆర్‌.ఐ స్కాన్‌ల వరకు – ప్రతి విషయంలోనూ క్రమంగా “దీని నుండి మనం ఎంత డబ్బు సంపాదించగలం?” వైపు మారుతోంది.
ఆరోగ్యం, వైద్యానికి సంబంధించిన భాష కూడా మారింది. ఆసుపత్రులను ఇప్పుడు 'సేవా ప్రదాతలు' అని పిలుస్తున్నారు. రోగులు 'వినియోగదారులు'గా మారారు. శస్త్రచికిత్స ఒక ప్యాకేజీగా మారిపోయింది. పెద్ద ఆర్థిక సంస్థల చర్చలలో, 'ప్రజారోగ్యం' అనేది 'మార్కెట్ అవకాశం'గా, ప్రజలు చికిత్స పొందగల సామర్థ్యం, 'సరసమైన చికిత్స' అనేది 'మార్కెట్ సామర్థ్యం'గా మారిపోయింది.
ఇది కేవలం ఆసుపత్రులు లేదా ఆరోగ్య సంస్థల యాజమాన్యాన్ని మార్చడం మాత్రమే కాదు. ఇది సమాచారాన్ని, ఆలోచనలను నియంత్రించే విషయం కూడా. విదేశీ పెట్టుబడిదారులు కేవలం ఆసుపత్రుల యాజమాన్యంలో భాగస్వాములు మాత్రమే కాదు. వైద్య సేవలకు ఎలా ధర నిర్ణయించాలి, ఆరోగ్య బీమా ఎలా పని చేస్తుంది, వైద్య డేటాను ఎలా విశ్లేషించాలి? అనే విషయాలపై కూడా పెద్ద పెట్టుబడి ప్రభావం చూపింది. సామాన్య ప్రజల జీవితాలపై దీని ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
భారతదేశం ప్రపంచంలోనే జెనరిక్ మందులను అత్యధికంగా ఉత్పత్తి చేసే దేశాలలో ఒకటి అయినప్పటికీ, ఇక్కడ ప్రజలు అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు చికిత్స ఖర్చు చాలా మందికి అందుబాటులో లేదు. ఇది కేవలం నియంత్రణ వ్యవస్థ వైఫల్యం మాత్రమే కాదు. ప్రజల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడాలనే ప్రభుత్వ బాధ్యతను ప్రభుత్వం విస్మరించడం కూడా దీనికి సంబంధించిన విషయమే. ఒకప్పుడు పౌరులకు వైద్య సేవలు పొందే హక్కును కాపాడతామని వాగ్దానం చేసిన ప్రభుత్వం, ఇప్పుడు మార్కెట్ దురాగతాల ముందు అనేక సందర్భాల్లో నిశ్శబ్ద ప్రేక్షకుని పాత్ర పోషిస్తోంది.
లాభాపేక్షతో నడిచే ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ నిజంగా ఒక దేశాన్ని బాగు చేయగలదా? మన చికిత్స ఖర్చును మీ డాక్టరో, ప్రభుత్వమో కాకుండా, ఏదో విదేశీ సంస్థ నిర్ణయిస్తే...అప్పుడు మనం ఉన్న పరిస్థితి కేవలం ఒక విధానపరమైన తప్పిదం మాత్రమే కాదు. అది మన ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థపై నియంత్రణను క్రమంగా వదులుకునే ప్రక్రియ.
వ్యాసకర్త : డా. ఫువాద్ హలీం
పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన ప్రముఖ వైద్యుడు, సామాజిక కార్యకర్త)
/‘గణశక్తి’ సౌజన్యంతో/
కామెంట్‌లు (0)