వివక్షను ఎదిరించి.. ఎదిగిన న్యాయ శిఖరం!

నోబెల్‌ ‌శాంతి బహుమతి విజేత నవనీతమ్‌ పిళ్లే ప్రస్థానం
​
దక్షిణాఫ్రికాలో భారతీయ తమిళ కుటుంబంలో జన్మించి, వర్ణవివక్షను ఎదుర్కొంటూ అంతర్జాతీయ న్యాయరంగంలో విశిష్ట గుర్తింపు పొందిన నవనీతమ్‌ (నావి) పిళ్లేకు 2026 నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ప్రకటించారు. యుద్ధ నేరాలు, మానవత్వంపై నేరాలు, మారణహోమాలకు పాల్పడినవారిని న్యాయస్థానాల ముందు నిలబెట్టేందుకు చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా నార్వేజియన్‌ నోబెల్‌ కమిటీ అక్టోబరు 9న ఈ పురస్కారాన్ని ప్రకటించింది. న్యాయం, మానవ హక్కులు, సమానత్వం కోసం ఆమె సాగించిన దశాబ్దాల ప్రస్థానం అంతర్జాతీయ న్యాయవ్యవస్థలో కీలకమైన అధ్యాయం. అధికారం ఉన్నవారు చట్టానికి అతీతులు కారని, యుద్ధ సమయంలోనూ మానవ హక్కులను గౌరవించాల్సిందేనని ఆమె కృషి చాటిచెబుతోంది. భారతీయ మూలాలున్న ఒక మహిళ ప్రపంచవ్యాప్తంగా న్యాయం, శాంతి స్థాపనకు సంబంధించిన చర్చల్లో కీలక పాత్ర పోషించడం విశేషం.
​
భారతీయ మూలాలు
నవనీతమ్‌ పిళ్లే 1941 సెప్టెంబరు 23న దక్షిణాఫ్రికాలోని డర్బన్‌లో జన్మించారు. ఆమె పూర్వీకులు భారతదేశం నుంచి వలస వెళ్లిన తమిళులు. ఆమె తండ్రి బస్సు డ్రైవర్‌గా పనిచేసేవారు. ఎనిమిది మంది సంతానంలో ఒకరైన పిళ్లే ఆర్థిక ఇబ్బందుల మధ్య పెరిగారు. ఆమె బాల్యంలో దక్షిణాఫ్రికాలో అపార్థీడ్‌ (వర్ణవివక్ష) వ్యవస్థ అమలులో ఉండేది. నల్లజాతీయులు, భారతీయ సంతతికి చెందినవారు విద్య, ఉపాధి, నివాసం, రాజకీయ హక్కులు వంటి అనేక రంగాల్లో వివక్షను ఎదుర్కొనేవారు. అయినప్పటికీ ఆమె చదువును కొనసాగించారు. నటాల్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యనభ్యసించి 1963లో బ్యాచిలర్‌ ఆఫ్‌ ఆర్ట్స్‌, 1965లో న్యాయశాస్త్రంలో పట్టా పొందారు. 1967లో న్యాయవాద వృత్తిని ప్రారంభించి, నటాల్‌ ప్రావిన్స్‌లో సొంతంగా న్యాయవాదిగా పనిచేసిన తొలి మహిళగా గుర్తింపు పొందారు. అనంతరం అమెరికాలోని హార్వర్డ్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో న్యాయశాస్త్రంలో ఉన్నత విద్య అభ్యసించి 1988లో డాక్టరేట్‌ పొందారు. సామాజిక వివక్షను స్వయంగా ఎదుర్కొన్న అనుభవం ఆమెను అణగారిన ప్రజల హక్కుల పరిరక్షణవైపు నడిపించింది.
​
వివక్షపై పోరు
న్యాయవాదిగా ప్రస్థానం ప్రారంభించినప్పటి నుంచే పిళ్లే వివక్షకు గురైనవారికి అండగా నిలిచారు. వర్ణవివక్షకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన కార్యకర్తలకు న్యాయసహాయం అందించారు. రాజకీయ ఖైదీల హక్కులు, నిర్బంధంలో హింస, న్యాయబద్ధమైన విచారణ వంటి అంశాలపై పనిచేశారు. ఆమె న్యాయపోరాటం వ్యక్తిగత కేసులకే పరిమితం కాలేదు. వివక్షాపూరిత చట్టాలను ప్రశ్నించడం, సమాన హక్కుల కోసం పోరాడడం, న్యాయవ్యవస్థలో మార్పులకు కృషి చేయడం ఆమె కార్యాచరణలో భాగమయ్యాయి. నెల్సన్‌ మండేలా సహా వర్ణవివక్షకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన నాయకుల ఉద్యమం సాగిన విస్తృత చారిత్రక నేపథ్యంలో ఆమె న్యాయసేవ కొనసాగింది. దక్షిణాఫ్రికాలో ప్రజాస్వామ్య మార్పుల అనంతరం 1995లో హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులైన తొలి నల్లజాతీయ మహిళగా ఆమె చరిత్ర సృష్టించారు. ఒకప్పుడు వివక్షను ఎదుర్కొన్న సమాజం నుంచి వచ్చిన మహిళ అదే వ్యవస్థలో న్యాయాన్ని పరిరక్షించే బాధ్యత చేపట్టడం దక్షిణాఫ్రికా ప్రజాస్వామ్య పరిణామంలో ముఖ్యమైన ఘట్టం.
​
మారణహోమంపై విచారణ
1994లో రువాండాలో జరిగిన మారణహోమంలో లక్షలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఈ దారుణాలకు బాధ్యులైనవారిని విచారించేందుకు ఐక్యరాజ్యసమితి ఏర్పాటు చేసిన అంతర్జాతీయ క్రిమినల్‌ ట్రిబ్యునల్‌లో 1995లో పిళ్లే న్యాయమూర్తిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. 1999 నుంచి 2003 వరకు ఆ ట్రిబ్యునల్‌ అధ్యక్షురాలిగా పనిచేశారు. జీన్‌-పాల్‌ అకాయేసు కేసు అంతర్జాతీయ న్యాయచరిత్రలో కీలక మైలురాయిగా నిలిచింది. ఈ కేసులో అత్యాచారం, లైంగిక హింస నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో మారణహోమంలో భాగమవుతాయని ట్రిబ్యునల్‌ స్పష్టం చేసింది. ఒక జాతి లేదా సమూహాన్ని పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశంతో లైంగిక హింసకు పాల్పడితే అది మారణహోమ నేరం పరిధిలోకి రావచ్చని నిర్ధారించింది. యుద్ధాల్లో మహిళలపై జరిగే లైంగిక హింసను అంతర్జాతీయ న్యాయవ్యవస్థ తీవ్రంగా పరిగణించడానికి ఈ తీర్పు మార్గం చూపింది. మారణహోమానికి ప్రేరేపించే ప్రచారం, ద్వేషపూరిత ప్రసంగాలపై కూడా చట్టపరమైన జవాబుదారీతనాన్ని బలపరిచింది. అనంతరం 2003 నుంచి 2008 వరకు అంతర్జాతీయ క్రిమినల్‌ కోర్టు న్యాయమూర్తిగా పనిచేసిన పిళ్లే, తీవ్రమైన అంతర్జాతీయ నేరాలకు పాల్పడినవారు శిక్ష నుంచి తప్పించుకోకూడదనే సూత్రానికి తన సేవల ద్వారా బలం చేకూర్చారు.
​
మానవ హక్కుల పరిరక్షణ
2008 నుంచి 2014 వరకు ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ హక్కుల హైకమిషనర్‌గా పిళ్లే పనిచేశారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా జాతి వివక్ష, రాజకీయ అణచివేత, మహిళలపై హింస, మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలపై స్పందించారు. ప్రభుత్వాలు, అధికారంలో ఉన్న నాయకులు కూడా చట్టాలకు లోబడి ఉండాలని, బాధితులకు న్యాయం అందించాలని స్పష్టం చేశారు. మహిళల హక్కుల కోసం పనిచేసే అంతర్జాతీయ సంస్థ ఈక్వాలిటీ నౌ సహవ్యవస్థాపకుల్లో ఆమె ఒకరు. మహిళల పట్ల చట్టాల్లో ఉన్న వివక్షను తొలగించడం, లైంగిక హింసకు గురైనవారికి న్యాయం అందించడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యమిచ్చారు. న్యాయవ్యవస్థలో మహిళలకు సమాన అవకాశాలు కల్పించడం, బాధితుల గొంతును అంతర్జాతీయ వేదికలకు చేర్చడం వంటి రంగాల్లో ఆమె కృషి కొనసాగింది. మానవ హక్కులు ప్రభుత్వాలు ఇచ్చే కానుకలు కావని, ప్రతి వ్యక్తికి సహజంగా ఉండే హక్కులని ఆమె ప్రస్థానం తెలియజేస్తోంది.
​
గాజాపై నివేదిక
ఇజ్రాయెల్‌–పాలస్తీనా సంఘర్షణలో పౌరుల రక్షణ, అంతర్జాతీయ చట్టాల అమలు అంశాలపై పిళ్లే నేతృత్వంలోని ఐక్యరాజ్యసమితి విచారణ కమిషన్‌ కీలక నివేదికలను వెలువరించింది. 2023 అక్టోబరు 7న హమాస్‌, ఇతర పాలస్తీనా సాయుధ బృందాలు ఇజ్రాయెల్‌పై దాడులు చేసి ప్రజలను హతమార్చడం, బందీలుగా తీసుకెళ్లడం అనంతరం ఇజ్రాయెల్‌ గాజాపై సైనిక చర్యలను తీవ్రతరం చేసింది. 2024 జూన్‌లో విడుదలైన నివేదికలో ఇజ్రాయెల్‌ బలగాలు, హమాస్‌ సహా పాలస్తీనా సాయుధ బృందాలు యుద్ధ నేరాలకు పాల్పడినట్లు కమిషన్‌ పేర్కొంది. పౌరులపై దాడులు, బందీల నిర్బంధం, బలవంతపు తరలింపులు, మానవతా సాయం అడ్డుకోవడం వంటి అంశాలను పరిశీలించింది. 2025 సెప్టెంబరులో గాజాలో ఇజ్రాయెల్‌ మారణహోమానికి పాల్పడిందని కమిషన్‌ నిర్ధారించింది. పాలస్తీనియన్లను పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశానికి సంబంధించిన ఆధారాలను పరిశీలించినట్లు తెలిపింది. గాజాలో భారీ ప్రాణనష్టం, తీవ్రమైన శారీరక, మానసిక హాని, జీవన పరిస్థితుల విధ్వంసం, ఆహారం, వైద్య సదుపాయాల కొరత వంటి అంశాలను తన విశ్లేషణలో పరిగణనలోకి తీసుకుంది. అదే సమయంలో హమాస్‌ దాడులు, బందీల నిర్బంధం కూడా అంతర్జాతీయ చట్టాల ఉల్లంఘనలేనని కమిషన్‌ స్పష్టం చేసింది. ఇరుపక్షాలూ అంతర్జాతీయ చట్టాలకు లోబడి ఉండాలని, పౌరులను రక్షించాలని, నేరాలకు బాధ్యులైనవారిని జవాబుదారీగా నిలబెట్టాలని కోరింది.
​
శాంతికి న్యాయం
నవనీతమ్‌ పిళ్లే కృషిలో ప్రధానమైనది శాంతిని న్యాయంతో ముడిపెట్టడం. ఆమె దృష్టిలో శాంతి అంటే కాల్పుల విరమణతోనే పూర్తయ్యే ప్రక్రియ కాదు. హింసకు కారణమైన అన్యాయాలను పరిష్కరించడం, పౌరుల హక్కులను కాపాడడం, నేరాలకు పాల్పడినవారిపై నిష్పక్షపాత విచారణ జరపడం, బాధితులకు న్యాయం అందించడం కూడా అవసరం. ఐక్యరాజ్యసమితి వ్యవస్థపై ఆమె చేసిన వ్యాఖ్యల్లో పౌర సమాజం, ప్రజా ఉద్యమాల పాత్రకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కనిపిస్తుంది. మానవ హక్కుల పరిరక్షణ కోసం ఏర్పడిన అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలు ప్రజా ఉద్యమాల పోరాటాల ఫలితమని ఆమె అభిప్రాయపడ్డారు. ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతామండలిలో శాశ్వత సభ్యదేశాలకు ఉన్న వీటో అధికారం వల్ల తీవ్రమైన అంతర్జాతీయ సంక్షోభాలపై చర్యలు తీసుకోవడం కష్టమవుతుందని విమర్శించారు. అయినప్పటికీ అంతర్జాతీయ సహకారానికి ఐక్యరాజ్యసమితి కీలక వేదికగా ఉందని గుర్తించారు. ఇజ్రాయెల్‌–పాలస్తీనా సంఘర్షణలో కాల్పుల విరమణ, బందీల విడుదల, మానవతా సాయం, నేరాలపై విచారణ వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కమిషన్‌ వైఖరి ఈ దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇరాన్‌ యుద్ధంపై ఆమె స్వయంగా చేసిన నిర్దిష్ట ప్రకటనకు నిర్ధారిత ఆధారం లేకపోవడంతో ఆమె పేరుతో ప్రత్యేక అభిప్రాయాన్ని ఆపాదించడం సమంజసం కాదు. అయితే పౌరులపై విచక్షణారహిత దాడులు చేయకూడదనే అంతర్జాతీయ మానవతా చట్ట సూత్రం అన్ని పక్షాలకూ వర్తిస్తుంది. ఒక పక్షం ఉల్లంఘన మరో పక్షానికి చట్టాన్ని ఉల్లంఘించే హక్కును ఇవ్వదు. నవనీతమ్‌ పిళ్లేకు నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి ప్రకటించడం అంతర్జాతీయ న్యాయవ్యవస్థ ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తుచేస్తోంది. భారతీయ మూలాలున్న కుటుంబంలో పుట్టి, పేదరికం, వివక్షను అధిగమించి ప్రపంచ న్యాయరంగంలో కీలక స్థానాలకు ఎదిగిన ఆమె జీవితం సమానత్వం, మానవ గౌరవం, న్యాయబద్ధతకు ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. శాశ్వత శాంతికి న్యాయమే పునాది అనే సందేశాన్ని ఆమె ప్రస్థానం ప్రపంచానికి అందిస్తోంది.