.. టప్.. నిశ్శబ్దపు పొరలను చీల్చుకుంటూ మంచు బిందువుల్లా రాలుతున్న ఆ చప్పుడుకు జోగయ్య కళ్లు తెరిచాడు. ఇంకా పూర్తిగా తెల్లవారలేదు. పడమటి కొండల వెనుక ఆకాశం బూడిద రంగు ముసుగు తొలగించుకుని లేత నారింజ రంగులోకి మారుతోంది. అడవి పక్షులు నిద్రమత్తు వదలక, తమ గొంతులను సన్నగా సవరించుకుంటున్నాయి.
చలిగాలికి ముడుచుకుపోయి ఇంటి ముందరి వెదురు మంచం మీద పడుకున్న జోగయ్య, చేతికర్ర ఆసరాతో నెమ్మదిగా లేచి కూర్చున్నాడు. అతనికి కళ్లు తెరవడం అంటే బాహ్య ప్రపంచాన్ని చూడటం మాత్రమే కాదు, దశాబ్దాలుగా తన రక్తంలో ప్రవహిస్తున్న ఆ నేల స్పందనను హృదయంతో తాకడం.
టప్... మరో పువ్వు రాలిన సప్పుడు.
జోగయ్య ముడతలు పడిన పెదవులపై ఆత్మీయమైన చిరునవ్వు వికసించింది. "రాలుతున్నావా తల్లీ?" అని ఎన్నాళ్లో పరిచయమున్న ప్రాణస్నేహితురాలితో మాట్లాడినట్లు శూన్యంలోకి చూస్తూ అన్నాడు. వణుకుతున్న కాళ్లతో బయటకు నడిచాడు.
ఊరి చివర నిలబడి ఉన్న ఆ ఇప్ప చెట్టు కేవలం ఒక వృక్షం కాదు. గుండ్లమడుగు గ్రామానికి అదొక సచేతనమైన సాక్ష్యం. పాత కాలపు పెద్దమనిషి రెండు చేతులూ చాచి ఊరిని గుండెలకు హత్తుకున్నట్లుగా, చీకటిలో ఊరిని కాపలా కాసే దేవతలా కనిపిస్తుంది. ఆ చెట్టు కింద ఇప్పుడు తెల్లటి, లేత పసుపు రంగు కలిసిన ఇప్పపూలు మంచు తడితో రాలుతున్నాయి.
జోగయ్య నడుం వంచి ఒక పువ్వును చేతిలోకి తీసుకుని, ఆ ఘాటైన మధుర వాసనను దీర్ఘంగా పీల్చాడు. అందులో వాళ్ల ముత్తాతల శ్వాస, ఈ మట్టి అస్తిత్వం ఉన్నాయి. గిరిజనుల బతుకుల్లో ఇప్ప చెట్టు ఒక కల్పవృక్షం. కరువు వచ్చినప్పుడు ఈ పూలే గంజిగా మారి ఆకలి తీర్చాయి. చీకటి పడితే ఇప్ప గింజల నూనెతోనే ఇళ్లలో దీపాలు వెలిగాయి. అలసిపోయినప్పుడు ఇప్ప సారాయే వాళ్ల నాయనల నెత్తురును వేడెక్కించి పగలంతా పడిన శ్రమను మరిపించింది.
"తాతా!" వెనుక నుంచి లేత గొంతుక నిశ్శబ్దాన్ని చీల్చింది. జోగయ్య వెనక్కి తిరిగి చూశాడు. ఎనిమిదేళ్ల మనవరాలు చిన్ని పాత లంగాను పైకి పట్టుకుని, మంచులో తడుస్తున్న చిన్న పాదాలతో పరుగెత్తుకుంటూ వస్తోంది.
"ఏంది కన్నా అప్పుడే యాలోకొస్తివి? చలికి వణుకుతున్నావ్..." అన్నాడు జోగయ్య ఆప్యాయంగా తన కండువాను ఆమె భుజాల చుట్టూ కప్పుతూ.
"నాకంటే ముందే వచ్చినావా తాతా? నిన్నెవరు లేపారు?" అడిగింది చిన్ని.
జోగయ్య ఆ వృక్షం వైపు చూపుతూ, "ఈ ఇప్పతల్లి పూలు రాల్చి నిదుర లేపింది కన్నా" అన్నాడు.
చిన్ని ఆకాశంలోకి విస్తరించిన కొమ్మల వైపు అమాయకంగా చూసింది. "చెట్టు మాట్లాడిందా? నీతో ఏం చెప్పింది తాతా?"
"పూలు రాలుతున్నాయి, తెల్లవారుతోంది... లేరా ముసలోడా, నీ మనవరాలు వచ్చేస్తోంది అని చెప్పింది."
చిన్ని పకపకా నవ్వింది. "అబద్ధం... చెట్టు ఎక్కడైనా మాట్లాడుతుందా?"
"నమ్మకపోతే నువ్వే అడుగు దాన్ని" అన్నాడు జోగయ్య చేతికర్రను నేలకు నొక్కుతూ.
చిన్ని నెమ్మదిగా వెళ్లి తన చిన్నారి చెవిని ఆ గరుకు బెరడుకు ఆనించి, శ్వాస బిగబట్టి వినడానికి ప్రయత్నించింది. గాలి ఆకుల మధ్య నుంచి రివ్వున వీస్తోంది.
"ఏం చెబుతోంది?" జోగయ్య అడిగాడు.
"ఏమీ చెప్పడం లేదు తాతా, నిశ్శబ్దంగా ఉంది."
జోగయ్య చిరునవ్వుతో ఆమె పక్కన కూర్చున్నాడు. "నీకు ఇంకా దాని భాష రాలేదు కన్నా. ఈ నేల మీద చాలా ఏళ్లు బతికితే కానీ దాని భాష అర్థం కాదు. ఈ చెట్టు నీడలోనే మన ఊరి పంచాయితీలు నడిచాయి, దీని వేర్ల కిందే మన ముత్తాతల అస్థికలు పదిలంగా ఉన్నాయి. ఇది చెట్టు కాదు కన్నా, మన ఊరిని సాకుతున్న తల్లి."
చిన్ని బుట్ట కింద పెట్టి ఇప్పపూలను ఏరుతూ అడిగింది, "తాతా... ఈ చెట్టును ఎవరు నాటారు?"
జోగయ్య పైకి చూశాడు. "నాకెరుక లేదు కన్నా. నేను పుట్టేనాటికే ఇది ఇంతే పెద్దగా ఉంది. మా నాయన పుట్టకముందే ఇక్కడే ఉందంట. బహుశా మా ముత్తాతల కాలం నాటిదేమో!"
"అమ్మో... అంత ముసలిదా ఈ చెట్టు?"
జోగయ్య ఆ బెరడు మీద తన ముడతలు పడిన హస్తాన్ని ఉంచి ఆర్ద్రంగా అన్నాడు, "నేను ముసలోడిని కన్నా... ఈ చెట్టు కాదు. ఇది కాలాతీతమైనది. నా చిన్నతనాన్ని, యవ్వనాన్ని, ముసలితనాన్ని... అన్నింటినీ చూసింది. ఈ నేల మీద మా ప్రతి అడుగుకూ ఇదే సజీవ సాక్ష్యం."
వాళ్లుంటున్న గుండ్లమడుగు అడవి అంచున ఉండే ముప్పై రెండు ఇళ్ల చిన్న గ్రామం. కాలక్రమేణా ఊరిలోని గుండ్రటి మడుగు ఎండిపోయి పూడిపోయినా, ఊరి జ్ఞాపకం ఆ పేరులోనే ఉండిపోయింది. ఆ ఊరిలో దారి చెప్పాలన్నా, సరిహద్దులు గుర్తించాలన్నా అందరికీ కేంద్ర బిందువు ఆ పెద్ద ఇప్ప చెట్టే. "ఇప్ప చెట్టు కాడినుంచి కుడివైపు", "ఇప్ప చెట్టు ఎనక దారి"... ఇవే వాళ్ల చిరునామాలు. దానికి సర్వే నంబర్లూ, చట్టపరమైన పత్రాలూ లేవు. కానీ దాని ఉనికి అందరి బతుకుల్లోనూ ఉంది.
ఆ రోజు మధ్యాహ్నం అడవి నిశ్శబ్దాన్ని భంగం చేస్తూ ఊరిలోకి తెల్లటి కార్లు, ప్రభుత్వ జీపు వచ్చాయి. పిల్లలంతా కేరింతలు కొడుతూ రోడ్డు మీదకు పరుగెత్తారు. ఇంటి ముందు కూర్చుని వెదురు బుట్ట అల్లుతున్న జోగయ్య దగ్గరకు చిన్ని పరుగెత్తుకొచ్చి, "తాతా! ఆకాశంలో ఒక వింత పక్షి.. చిన్న విమానంలాగా తిరుగుతోంది చూడు!" అంది.
జోగయ్య కళ్ల మీద చెయ్యి పెట్టుకుని పైకి చూశాడు. ప్రభుత్వ డ్రోన్ కెమెరా 'గుయ్‌.. గుయ్‌..' మనే యాంత్రిక శబ్దంతో పొలాల మీద, ఇళ్ల మీద తిరుగుతూ ఫొటోలు తీస్తోంది.
"అది విమానం కాదు కన్నా.. భూమిని కొలిచే యంత్రం అంటారు" అన్నాడు జోగయ్య దీర్ఘాలోచనతో.
ఆ డ్రోన్ మెల్లగా ఇప్ప చెట్టు మీదుగా వెళ్లినప్పుడు జోగయ్య చూపు దాని వెంటే సాగింది. పైనుంచి చూసే ఆ యంత్రపు పక్షికి ఆ పచ్చని చెట్టు మ్యాప్‌లోని అక్షాంశాలు-రేఖాంశాలు ఉన్న ఒక నిర్జీవమైన చుక్క మాత్రమే. కానీ కింద నిలబడ్డ జోగయ్యకు మాత్రం ఆ డ్రోన్ తమ తల్లి రొమ్మును కోయడానికి వస్తున్న కత్తిలా అనిపించింది. ఆకాశం నుంచి చూసే యాంత్రిక చూపుకు, మట్టిని హత్తుకునే మనిషి చూపుకు ఉన్న అంతరం అది.
"ఊరి వాళ్లంతా త్వరగా రచ్చబండ దగ్గరకు రండి!" పంచాయతీ కార్యదర్శి గొంతు మైకులో వినిపించింది.
ఊరి మధ్యలో వేసిన ప్లాస్టిక్ కుర్చీలో ఇస్త్రీ చేసిన తెల్ల చొక్కా, మెడలో ఐడెంటిటీ కార్డు, చేతిలో ట్యాబ్‌తో ఒక నగరపు యువకుడు కూర్చున్నాడు. "ఈయన జిల్లా నుంచి వచ్చిన సర్వే ఆఫీసర్ అనిరుధ్ గారు" అని కార్యదర్శి పరిచయం చేశాడు.
అనిరుధ్ లేచి అందరికీ నమస్కరించి మళ్లీ కూర్చుంటూ అధికారిక స్వరంతో చెప్పాడు, "ప్రభుత్వం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సమగ్ర భూ సర్వే చేస్తోంది. మీ భూముల సరిహద్దులను డిజిటల్ పద్ధతిలో గుర్తిస్తాం. రికార్డులు పరిశీలించి కొత్త మ్యాప్‌లు తయారుచేస్తాం."
జనం మౌనంగా విన్నారు. ఎవరి ముఖాల్లోనూ ఉత్సాహం లేదు. ఏదో తెలియని అభద్రతా భావం అలుముకుంది. అనిరుధ్ కార్యదర్శి వైపు చూసి, "నేను చెప్పింది వీళ్లకు అర్థమైందా? ఎవరూ మాట్లాడటం లేదు" అన్నాడు.
సరిగ్గా అప్పుడే వెనుక నుంచి జోగయ్య గంభీరమైన గొంతు వినిపించింది. "బాబుగారూ.. మీరు ఇంకా మమ్మల్ని ఎలాంటి ప్రశ్నలూ అడగలేదు కదా, మరి మేమేం మాట్లాడాలి?"
ఊరి జనం చిన్నగా నవ్వారు. అనిరుధ్ కూడా నవ్వి, "తాతా, నీ పేరేంటి? వయసెంత?" అని అడిగాడు.
"పేరు జోగయ్య. వయసు నాకెరుక లేదు బాబూ. ఆ ప్లాస్టిక్ ఆధార్ కార్డులు ఇచ్చేవాళ్లు డెబ్బై ఏళ్లు అని రాశారు. ఆ కాగితాల లెక్క ప్రకారం నేను డెబ్బై ఏళ్ల ముసలోడిని" అన్నాడు జోగయ్య.
మళ్లీ నవ్వులు విరిశాయి.
"సరే, రేపటి నుంచి ఒక్కో పొలాన్ని సర్వే చేస్తాం. పట్టాదారు పాస్‌బుక్కులు, టైటిల్ డీడ్, పాత రిజిస్ట్రేషన్ కాగితాలు, పన్ను రసీదులు... ఏవి ఉంటే అవి సిద్ధంగా పెట్టుకోండి" అని అనిరుధ్ ముగించాడు.
ఊరి వాళ్లు ఒకరి ముఖం ఒకరు చూసుకున్నారు. కాగితాల ప్రపంచానికి, కాయకష్టం నమ్ముకున్న మనుషుల ప్రపంచానికి మధ్య ఉన్న అగాథం అక్కడ స్పష్టంగా కనిపించింది.
మరుసటి రోజు సర్వే మొదలైంది. మొదటి పొలం రామయ్యది. "నీ పొలం కాగితాలు చూపించు" అన్నాడు అనిరుధ్.
రామయ్య భద్రంగా దాచుకున్న పాత ప్లాస్టిక్ సంచిని ఇచ్చాడు. అందులో రేషన్ కార్డు, ఆధార్ కార్డులు, కరెంటు బిల్లులు, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి మందుల చీటీలు, కొడుకు పదో తరగతి మార్కుల మెమో ఉన్నాయి.
అనిరుధ్ నొసలు ముడిచి, "ఇవన్నీ నీ ఇంటి కాగితాలు రామయ్యా. భూమికి సంబంధించిన రికార్డులు ఏవి?" అన్నాడు.
"నా దగ్గరున్న పత్రాలు ఇవే సార్. భూమికి కూడా విడిగా పత్రం ఉంటదా?" అని అమాయకంగా అడిగాడు రామయ్య.
రెండో పొలం, మూడోది, నాలుగోది.. కొందరి దగ్గర పాత పాస్‌బుక్కులు ఉన్నా పేర్లు సరిపోలడం లేదు. ఒక దాంట్లో తండ్రి పేరుంటే, మరో దాంట్లో తాత పేరుంది. ఆన్‌లైన్ రికార్డుల్లో కొన్ని 'అసైన్డ్' అని, మరికొన్ని 'అటవీ పరిధి' లేదా 'వివాదాస్పదం' అని నమోదై ఉన్నాయి. ఆ ఊరిలో ప్రతి పొలానికి సర్వే నంబర్ల కంటే మనుషులు పెట్టుకున్న పేర్లే సజీవంగా ఉన్నాయి. చింతలమడి, నల్లరాయి చేను, ఎర్రగట్టు, పెద్దమ్మ పొలం.. ఇవే వాళ్ల సరిహద్దులు.
"మీ సర్వే నంబరు ఎంత?" అని అనిరుధ్ అడిగితే,
"నల్లరాయి దగ్గర ఉన్నదే నా చేను సార్. మాకు అదే పేరు" అనేవాళ్లు.
అనిరుధ్ నుదుటి మీద చెయ్యి పెట్టుకున్నాడు. అతని ట్యాబ్‌లో 'నల్లరాయి చేను' అనే కాలమ్ లేదు.
మూడో రోజు జోగయ్య పొలం దగ్గరకు వచ్చారు. అనిరుధ్ డిజిటల్ మ్యాప్ చూసి, "సర్వే నంబరు 114/3. జోగయ్య తాతా, ఈ పొలం నీదేనా? ఎంతకాలం నుంచి మీ ఆధీనంలో ఉంది?" అని అడిగాడు.
"ఆ నంబర్లు నాకు తెలియవు బాబూ, కానీ ఈ నేల మాది. నేను పుట్టకముందు నుంచి మా నాయన, ఆయనకు ముందు మా తాత, వాళ్ల నాయనదున్నారు."
"పాస్‌బుక్, పాత పట్టా, పన్ను రసీదు ఏమైనా ఉందా?"
"అలాంటివేమీ లేవు బాబూ."
అనిరుధ్ నిట్టూర్చాడు. "మరి ఈ భూమి మీదే అని ప్రభుత్వానికి ఎలా నిరూపిస్తావు తాతా? మీరు ఇక్కడ ఉండటం వేరు, భూమి యాజమాన్యం వేరు. చట్టానికి కాగితపు సాక్ష్యం కావాలి."
జోగయ్య కొద్దిసేపు అనిరుధ్‌ను తేరిపార చూశాడు. "మరి ఏది సాక్ష్యం బాబూ? ఎంత పాతదైతే అంత మంచిదా?"
"అవును తాతా."
జోగయ్య నవ్వాడు. "అయితే మా దగ్గర ఒక పాత పత్రం ఉంది బాబూ... నాతో రా, చూపిస్తాను."
అనిరుధ్, కార్యదర్శి జోగయ్య వెనుక నడిచారు. జోగయ్య వాళ్లను పొలం దాటించి, దారి చివర ఉన్న ఆ మహా ఇప్ప చెట్టు దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు. చెట్టు తొర్ర మీద చెయ్యి ఉంచి గర్వంగా అన్నాడు, "ఇదిగో బాబూ... మా భూమి పత్రం! మా రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసు ఇదే!"
అనిరుధ్ ఆశ్చర్యపోయాడు. "తాతా, సరదా కాదు. నేను అడిగింది భూమి కాగితం... చెట్టు ఎలా సాక్ష్యం అవుతుంది?"
జోగయ్య గొంతులో ఆవేదన నింపుకుని అన్నాడు, "కాగితాలు చెదలు పడతాయి బాబూ, అక్షరాలు వాన నీళ్లలో కరిగిపోతాయి. కానీ ఈ చెట్టు వేర్లు మా నాయనల నెత్తురు తాగి బతికాయి. దీన్ని ఎలా చెరిపేస్తారు? ఈ చెట్టును అడుగు బాబూ... ఇది మాట్లాడితే మీ కాగితాల కంటే ఎక్కువ నిజాలు చెబుతుంది."
ఆ రాత్రి మండల కేంద్రంలోని ప్రభుత్వ గెస్ట్ హౌస్ గదిలో కూర్చుని అనిరుధ్ ఫైళ్లు పరిశీలిస్తున్నాడు. ల్యాప్‌టాప్ స్క్రీన్ మీద సర్వే నంబరు 114/3 కింద ఇలా ఉంది: 'క్లాసిఫికేషన్: గవర్నమెంట్ పోరంబోకు – ప్రపోజ్డ్ రివ్యూ. పొసెషన్: అన్‌వెరిఫైడ్.'
అతని బుర్రలో జోగయ్య మాటలు సుడులు తిరుగుతున్నాయి. ఆ వృద్ధుడి కళ్లలోని నిఖార్సైన నిజాయితీ అతన్ని నిద్రపోనివ్వడం లేదు. ఆ ఒంటరి గదిలో అనిరుధ్‌కు తన జీవితం మీద ఒక సన్నని వెలితి కలిగింది. తను నివసిస్తున్న పదో అంతస్తు కాంక్రీట్ అపార్ట్‌మెంట్‌కు కనీసం పదేళ్ల చరిత్ర కూడా లేదు. బ్యాంక్ అకౌంట్లలో, కాగితాల మీద తనకు ఆస్తి ఉండొచ్చు కానీ, జోగయ్యకు ఆ మట్టితో, ఆ ఇప్ప చెట్టుతో ఉన్నంత బలమైన బంధం తనకు ఏ నేలతోనూ లేదన్న చేదు నిజం అతన్ని వేధించింది. అప్పుడే జిల్లా ఉన్నతాధికారి నుంచి ఫోన్ వచ్చింది.
"అనిరుధ్, గుండ్లమడుగులో కాగితాలు లేని భూములను ప్రభుత్వ పోరంబోకు భూములుగా ఆన్‌లైన్ రికార్డు చేసి త్వరగా రిపోర్టు పంపించు."
"సార్... అక్కడ వాళ్లు తరాలుగా ఆ భూములను సాగు చేసుకుంటున్నారు. వాళ్ల జీవితాలన్నీ ఆ నేలతోనే ముడిపడి ఉన్నాయి" అన్నాడు అనిరుధ్ సున్నితంగా.
"ఎవిడెన్స్ ఏది అనిరుధ్? చట్టానికి కాగితపు రికార్డులు కావాలి. మౌఖిక ఆధారాలు రికార్డులు కావు. ప్రొసీజర్ ఫాలో అవ్వు" అని అధికారి ఫోన్ పెట్టేశాడు.
అనిరుధ్ ల్యాప్‌టాప్ స్క్రీన్ వైపు చూస్తూ ఉండిపోయాడు. ఏమీ టైప్ చేయకుండా బ్యాగులోంచి ఒక చిన్న నోట్‌బుక్ తీసి, 'గుండ్లమడుగు – ఓరల్ ల్యాండ్ నోట్స్' అని హెడ్డింగ్ పెట్టి, రికార్డుల్లో లేని ఆ మనుషుల మౌఖిక చరిత్రను రాయడం మొదలుపెట్టాడు.
కొద్దిరోజుల తర్వాత అడవి అంచు గ్రామాలను కలుపుతూ వేయబోయే కొత్త రహదారి ప్రాజెక్టు మ్యాప్ జిల్లా కార్యాలయం నుంచి వచ్చింది. ఆ మ్యాప్‌లో గీసిన ఎర్రటి గీత నేరుగా గుండ్లమడుగు సర్వే నంబరు 114/3 అంచును తాకుతూ, సరిగ్గా ఆ పెద్ద ఇప్ప చెట్టు ఉన్న కోఆర్డినేట్స్ మీదుగా సాగింది. అంటే రోడ్డు వేయాలంటే వందల ఏళ్ల నాటి ఆ చెట్టును సమూలంగా నరికేయాలి!
ఈ వార్త ఊర్లో దావానలంలా వ్యాపించింది. ఊరి జనం ఆందోళనతో చెట్టు కింద చేరారు. "సార్,
మ్యాప్‌లో ఉందంట కదా.. చెట్టును తీసుకెళ్తారా?" అడిగింది చిన్ని కంగారుగా.
అనిరుధ్ తలదించుకుని, "ఇంకా ప్రతిపాదన మాత్రమే, డిజైన్ మారొచ్చు" అన్నాడు.
వారం తర్వాత రోడ్డు కొలతల బృందం వచ్చింది. వాళ్లు సూటిగా వెళ్లి ఆ ఇప్ప చెట్టు తొర్ర మీద తెల్ల సున్నంతో ఒక పెద్ద గుణకపు గుర్తు వేశారు: 'X'.
ఆ మార్క్ ఉరితాడు బిగించిన ఖైదీకి వేసిన మరణశాసనంలా కనిపించింది. జోగయ్య ఆ తెల్లటి గుర్తును చూడగానే గుండె మీద రంపంతో కోసినట్లయి ఉలిక్కిపడ్డాడు. చేతిలోని కర్ర పడిపోయింది. వణుకుతున్న అడుగులతో పరుగెత్తి, తన కాయలు కాసిన చేతులతో ఆ సున్నపు గీతను పిచ్చిగా చెరిపేయడానికి ప్రయత్నించాడు. గరుకు బెరడుకు గీసుకుపోయి చేతుల నుంచి రక్తం కారుతున్నా ఆగలేదు. కానీ ఆ సున్నపు గీత చెరగలేదు.
"ఏందిది బాబూ? ఈడ మా నాయన అస్థికలున్నాయి.. నా కొడుకును పాతిన నేల ఇది. మా తల్లి రొమ్మును కోస్తారా మీరు?" అంటూ జోగయ్య ఆ చెట్టును హత్తుకుని వెక్కి వెక్కి ఏడ్చాడు. ఆ ముసలివాడి రోదన అడవిని నిలువునా కలచివేసింది.
అనిరుధ్ కళ్లు చెమ్మగిల్లాయి. ఒక మనిషికి, చెట్టుకు మధ్య ఉన్న ఆ బంధం ముందు కాగితపు చట్టాలు ఎంత వృథా అనిపించింది.
రోడ్డు అలైన్‌మెంట్ మార్చమని పై అధికారిని అభ్యర్థిస్తే, "డాక్యుమెంటరీ ఎవిడెన్స్ లేకుండా సెంటిమెంట్ల కోసం చెట్టును కాపాడలేం" అని తెగేసి చెప్పారు.
అనిరుధ్ ఆ మరుసటి రోజు నుంచే జిల్లా రికార్డు రూమ్‌లో దుమ్ముపట్టిన పాత గెజిటీర్లు, ఫారెస్ట్ మ్యాపులు వెతకడం ప్రారంభించాడు. వారం రోజుల పాటు నిద్ర లేకుండా గాలించాక, చిరిగిపోయి పసుపు రంగులోకి మారిన 1956 నాటి ఒక పాత టోపోగ్రాఫిక్ మ్యాప్‌లో గుండ్లమడుగు ఇప్ప చెట్టు ఒక చిన్న నల్లటి చుక్కలా 'ల్యాండ్‌మార్క్ ట్రీ'గా కనిపించింది! అతనికి నిధి దొరికినంత సంతోషం కలిగింది. దాని ఆధారంగా 1972 నాటి పాత భూ సర్వే రికార్డును వెతికాడు. అందులో 114/3 సర్వే నంబరు పక్కన పాత చేతిరాతతో ఇంగ్లీషులో రాసి ఉంది: 'స్థానిక కుటుంబాలచే సాగు చేయబడుతోంది - సంప్రదాయక ఆస్తి.' ఆ ఆధారాలతో అతను అత్యవసర నివేదిక తయారు చేసి, రోడ్డును పద్దెనిమిది మీటర్లు పక్కకు జరుపుతూ ప్రత్యామ్నాయ అలైన్‌మెంట్‌ను ఆమోదం కోసం పంపాడు.
నివేదికకు ఆమోదం రాకముందే రోడ్డు పనులు ప్రారంభమయ్యే రోజు వచ్చేసింది.
బుల్డోజర్లు, చెట్లు నరికే ఆధునిక రంపాల శబ్దాలతో అడవి దద్దరిల్లింది. ఊరి జనం అంతా నిశ్శబ్దంగా ఆ చెట్టును చుట్టుముట్టి నిలబడ్డారు. ఎవరూ నినాదాలు చేయలేదు, కానీ వాళ్ల కళ్లల్లో తమ అస్తిత్వం కోసం ఒక నిశ్శబ్ద పోరాటం ఉంది. జోగయ్య చెట్టు తొర్రకు ఆనుకుని కూర్చుంటే, చిన్ని అతని పక్కన భయంగా కూర్చుంది.
కాంట్రాక్టర్ వచ్చి అనిరుధ్‌తో, "సార్... టైమ్ అవుతోంది, వాళ్లను పక్కకు జరిపి క్లియరెన్స్ ఇవ్వండి, బుల్డోజర్ తోలతాను" అన్నాడు.
అనిరుధ్ నెమ్మదిగా ముందుకు నడిచాడు. జోగయ్య లేచి నిలబడి, కాయలు కాసిన తన కుడి అరచేతిని అనిరుధ్‌కు చూపించాడు. "బాబుగారూ... మీ ఆఫీసుల్లో భూమి రిజిస్ట్రేషన్ చేసేటప్పుడు కాగితాల మీద సంతకాలు, ఏలిముద్రలు వేస్తారు కదా? మేము మా తరాల సంతకాలను, ఏలిముద్రలను ఇగో ఈ చెట్టు బెరడు మీదనే పెట్టినాం. ఈడనే మా నాయన పెట్టాడు, మా తాత పెట్టాడు" అంటూ తన చేతిని ఆ చెట్టు మీద గట్టిగా నొక్కాడు. "కాగితం మీద సంతకం చేస్తే భూమి మనదవుతుందా బాబూ? ఈ చెట్టు నీడలో తరాలుగా బతికితే కాదా?" అన్నాడు సూటిగా.
అనిరుధ్ లోపల తుపాను చెలరేగింది. అతను కాంట్రాక్టర్ వైపు తిరిగి కఠినంగా చెప్పాడు, "ఈ రోజుకు పని ఆపండి. నా రిటెన్ సైట్ క్లియరెన్స్ సంతకం లేకుండా పనులు మొదలుపెడితే నేరంగా రికార్డులో రాస్తాను."
కాంట్రాక్టర్ వెనక్కి తగ్గాడు. ఆ రోజు యంత్రాలు కదల్లేదు. వారం రోజులకు అనిరుధ్ పంపిన ప్రత్యామ్నాయ అలైన్‌మెంట్ నివేదికకు ఆమోదం లభించింది.
మూడు నెలలు గడిచాయి. రోడ్డు దారి మారింది. ఇప్ప చెట్టు అలాగే గంభీరంగా నిలబడి ఉంది.
చిన్ని కొత్త రోడ్డు మీద సైకిల్ తొక్కుకుంటూ వచ్చి చెట్టు దగ్గర ఆపి, "తాతా! రోడ్డు చెట్టుకు భయపడింది. పక్క నుంచి పోయింది" అంది నవ్వుతూ.
జోగయ్య చెట్టు వైపు ప్రేమగా చూస్తూ, "అది భయపడలేదు కన్నా, దారి మార్చుకుంది. పాతకాలపు పెద్దవాళ్లు ఎదురొస్తే మనం మర్యాదగా పక్కకు జరుగుతాం కదా, ఆ రోడ్డు కూడా ఈ ఇప్పతల్లికి తలవంచి పక్కకు జరిగింది" అన్నాడు గర్వంగా.
ఆరు నెలల తర్వాత అనిరుధ్ చేతిలో అధికారిక ఫైలుతో మళ్లీ గుండ్లమడుగుకు వచ్చాడు. ఇప్ప చెట్టు కింద కూర్చున్న జోగయ్య దగ్గరకు వెళ్లి, రాజముద్ర ఉన్న ఒక తెల్లటి కాగితాన్ని చేతికిచ్చాడు.
"ఏందిది బాబూ?" అడిగాడు జోగయ్య.
"నీ భూమి హక్కు పత్రం తాతా..! పట్టా..!! మూడు ఎకరాల డెబ్బై రెండు సెంట్ల భూమి ఇక నుంచి మీదే అని ప్రభుత్వం రాసిచ్చిన అధికారిక దస్తావేజు."
జోగయ్య నవ్వి, "మొత్తానికి కాగితం తయారు చేశావన్నమాట. నేను బొటనవేలు ఏస్తాను బాబూ" అన్నాడు. అనిరుధ్ ఇచ్చిన ఇంక్‌ప్యాడ్‌లో జోగయ్య తన బొటనవేలు ముంచి, ఆ కాగితం మీద నమ్మకంగా నీలి రంగు ముద్ర వేశాడు. ఆ వెంటనే తన వేలికి మిగిలి ఉన్న ఆ పచ్చి నీలి రంగు ఇంకును మెల్లగా వెళ్లి ఆ ఇప్ప చెట్టు తొర్ర మీద నొక్కాడు. పగుళ్లు బారిన ఆ చెట్టు బెరడు మీద పడిన నీలి ముద్ర... ఆధునిక చట్టానికి, ప్రాచీన ప్రకృతికి మధ్య కుదిరిన శాంతి ఒప్పందంలా మెరిసింది.
"తాతా... అది ప్రభుత్వ ఇంకు కదా, చెట్టు మీద ఎందుకు వేస్తున్నావు?" అనిరుధ్ నవ్వుతూ అడిగాడు.
జోగయ్య తాత్వికంగా అన్నాడు, "మీ ప్రభుత్వ ఆఫీసు రికార్డు కోసం ఆ కాగితం మీద ఒక ముద్ర వేశాను బాబూ.. మా తాతల ఆఫీసైన ఈ చెట్టు రికార్డు కోసం ఇక్కడ ఒక ముద్ర వేశాను. రెండు కాడా లెక్క సరిపోవాలి కదా!"
బడి నుంచి వచ్చిన చిన్ని చేతిలో జోగయ్య ఆ పత్రాన్ని పెట్టి, "దీన్ని పదిలంగా నీ పుస్తకాల సంచిలో దాసిపెట్టుకో కన్నా. రేపు నువ్వు పెద్ద సదువులు సదివేటందుకు ఈ కాయితం అక్కరకొస్తాది" అన్నాడు. సరిగ్గా అప్పుడే గాలి వీచి ఇప్ప చెట్టు కొమ్మల నుంచి ఆశీర్వాదంలా పూలు రాలాయి.
జోగయ్య ఒక పువ్వును తీసి చిన్ని అరచేతిలో పెట్టాడు.
"తాతా... ఇప్పుడు కాగితం వచ్చింది కదా, మరి చెట్టు అవసరం లేదా?" అడిగింది చిన్ని అమాయకంగా. జోగయ్య ఆ నీలి రంగు ముద్ర వైపు చూస్తూ, "ఆ కాగితం భూమి ఎవరిదో ఈ లోకానికి చెబుతది కన్నా. కానీ ఈ ఇప్పతల్లి.. మనం ఎవరో, మన బతుకేందో మనకు గుర్తు చేస్తది. కాగితం హక్కును ఇస్తది, చెట్టు మన ప్రాణాన్ని, గుర్తింపును నిలబెడతది" అన్నాడు. చిన్ని ఒక చేతిలో ఆధునిక ప్రపంచంలో నెగ్గాల్సిన ప్రభుత్వ పత్రాన్ని, మరో చేతిలో తమ మూలాలను నిలబెట్టే ఇప్ప పువ్వును పట్టుకుని నిలబడింది. కొత్తగా వేసిన రోడ్డు ఇప్ప చెట్టు దగ్గరకు వచ్చి, గౌరవ వందనం చేస్తున్నట్లుగా పక్కకు వంగి అడవిలోకి సాగిపోయింది. ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో జోగయ్య పేరు కొత్తగా నమోదై ఉండొచ్చు.. కానీ, ఆ చెట్టు కింద మట్టి పొరల లోతుల్లో అది ఎప్పటికీ చెరిగిపోని అస్తిత్వపు సంతకం!
భూక్యా గోపి నాయక్
9989159196
కామెంట్‌లు (0)