జ్ఞానం పంచితే సంఘర్షణ తగ్గుతుంది

ప్రయోగశాలలో పుట్టిన ఒకే ఆవిష్కరణ కొన్నిసార్లు రోగులకు జీవితాన్నిచ్చినట్లు, మరికొన్నిసార్లు యుద్ధభూమిలో విధ్వంసానికి దారితీసినట్లు చరిత్ర చెబుతోంది. విజ్ఞానానికి స్వభావంలో మంచి–చెడు లేవు; దాన్ని ఎవరు, ఏ ఉద్దేశంతో వాడుతున్నారనేదే నిజమైన ప్రశ్న. మానవాళి ఎదుర్కొంటున్న యుద్ధాలు, వాతావరణ సంక్షోభం, ఆహార అసమతుల్యత, వ్యాధుల వ్యాప్తి వంటి సమస్యలకు సమాధానం కేవలం కొత్త యంత్రాల్లో లేదు; ఆ జ్ఞానాన్ని ఎలా పంచుకుంటాం, ఎవరి కోసం వాడుతాం? అనే నిర్ణయంలో కూడా ఉంది. 1988 డిసెంబర్‌లో ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ 43/61 తీర్మానం ద్వారా నవంబర్ 11 పడే వారాన్ని ప్రతి ఏడాదీ అంతర్జాతీయ విజ్ఞాన-శాంతి వారోత్సవంగా ప్రకటించింది. దీని మూల ఉద్దేశం విజ్ఞాన ప్రగతి, సాంకేతిక అభివృద్ధి శాంతి–భద్రతకు ఎలా దోహదపడతాయో ప్రజలకు అర్థం చేసుకోవడానికి వేదిక కల్పించడమే.

విజ్ఞానం అంటే ప్రయోగశాలల్లో జరిగే పరీక్షలు, సూత్రాలు, యంత్రాలు మాత్రమే కాదు. ఒక గ్రామంలో తాగునీటి నాణ్యతను తనిఖీ చేసే సాధారణ పరికరం, రైతుకు వర్షాన్ని ముందుగా తెలియజేసే అంచనా, ప్రమాదకర వ్యాధిని గుర్తించే పరీక్ష, భూకంపం తర్వాత ప్రాణాలు కాపాడే రెస్క్యూ సాంకేతికత-ఇవన్నీ విజ్ఞానమే. అలాగే శాంతి అంటే కేవలం యుద్ధం ఆగడం కాదు. పిల్లలకు పాఠశాల దొరకడం, తల్లిదండ్రులకు ఉద్యోగ అవకాశం లభించడం, రైతుకు న్యాయమైన ధర దొరకడం, ప్రజలకు వైద్యసేవ అందడం-ఇవన్నీ శాంతి నిర్మాణంలో భాగమే. విజ్ఞానం ఈ రెండింటినీ కలుపుతుంది.

చరిత్రలో విజ్ఞానానికి రెండు ముఖాలు కనిపిస్తాయి. ఒకవైపు టీకాలు, యాంటీబయాటిక్స్, వ్యాధి నిర్ధారణ పరీక్షలు, ఉపగ్రహ వాణిజ్యం, సౌర విద్యుత్, నీటి శుద్ధి సాంకేతికత వంటి ఆవిష్కరణలు కోట్లాది ప్రజల జీవితాలను మెరుగుపరిచాయి. మరోవైపు అణుశక్తి, రసాయనిక ఆయుధాలు, డ్రోన్లు, సైబర్ దాడులు, నిఘా సాంకేతికత వంటి అంశాలు యుద్ధానికి కొత్త రూపాలు ఇచ్చాయి. అందుకే విజ్ఞానాన్ని కేవలం ప్రశంసించడం లేదా భయపడటం సరిపోదు; దానికి స్పష్టమైన నీతి, బాధ్యత, పారదర్శకత అవసరం.

వాతావరణ మార్పు దీనికి మంచి ఉదాహరణ. భూమి వేడెక్కుతున్న కారణంగా కరువు, వరదలు, తీరప్రాంత ప్రమాదం, ఆహార కొరత పెరుగుతున్నాయి. ఈ పరిస్థితి ఒకే దేశానికి పరిమితం కాదు; ఒక ప్రాంతంలో పంట నష్టం జరిగితే మరో ప్రాంతంలో ధాన్యం ధర పెరుగుతుంది. నీరు తగ్గితే గ్రామాల మధ్య, రాష్ట్రాల మధ్య, దేశాల మధ్య ఒత్తిడి పెరిగే అవకాశం ఉంది. అందుకే శాస్త్రవేత్తలు వాతావరణ మార్పును అంచనా వేయడం, కరువు–వరద నిర్వహణకు ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు తయారు చేయడం, తడి నేలలను పరిరక్షించడం, సౌర–పవన శక్తిని అభివృద్ధి చేయడం వంటి పనులు చేస్తున్నారు. ఇవి పర్యావరణ పరిరక్షణ మాత్రమే కాదు; భవిష్యత్తులో సంఘర్షణలను నివారించే శాంతి చర్యలు కూడా.

ఆఫ్రికాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షపు నీటి సంరక్షణ, భూగర్భ జలాల అంచనా, స్థానిక పంటల మెరుగుదల వంటి ప్రయత్నాలు ప్రజల జీవనాన్ని మార్చాయి. దక్షిణాసియాలో తుఫాను హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, తీర ప్రాంత రక్షణ ప్రణాళికలు, వ్యాధి నిఘా విధానాలు లక్షలాది ప్రాణాలను కాపాడగలిగాయి. ఐరోపా, అమెరికా, ఆసియా దేశాల పరిశోధకులు కలిసి వ్యాధుల జన్యు సంకేతాన్ని అధ్యయనం చేయడం, టీకాలను వేగంగా తయారు చేయడం, వైద్య డేటాను పంచుకోవడం వంటి అనుభవాలు సహకారం ఎంత ముఖ్యమో నిరూపించాయి. సరిహద్దులు వేరైనా వ్యాధి, వరద, కరువు, వాయు కాలుష్యం వంటి సమస్యలు మాత్రం మానవాళి మొత్తాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. అందుకే పరిజ్ఞానాన్ని ఒక దేశం మాత్రమే భద్రంగా ఉంచుకోవడం కంటే, అవసరమైన చోట పంచడం నైతిక బాధ్యత.

ఓపెన్ సైన్స్ ఈ దిశలో కీలకమైన భావన. ఒక దేశంలో అభివృద్ధి చేసిన వ్యాధి నిర్ధారణ పద్ధతి మరో దేశంలో ప్రాణాలను కాపాడగలదు. ఒక ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చేసిన నీటి శుద్ధి పద్ధతి మరో ప్రాంతంలో రోగాలను తగ్గించగలదు. అయితే ఈ పంపిణీ అందరికీ అందుబాటులో ఉండాలంటే పేదరికం, భాష, డిజిటల్ అంతరాలు, మౌలిక సదుపాయాల లోపం వంటి అడ్డంకులను కూడా పరిగణించాలి. లేకపోతే విజ్ఞానం కొన్ని చేతుల్లోనే నిలిచిపోతుంది.

విజ్ఞానం మానవుడికి శక్తినిచ్చింది; కానీ ఆ శక్తిని ఎలా వాడాలో నేర్పించే బాధ్యత మానవుడిదే. ఒక పరిశోధన ఔషధంగా మారితే జీవితాలు రక్షించబడతాయి; అదే పరిశోధన యుద్ధ సామగ్రిగా మారితే జీవితాలు నాశనమవుతాయి. అందుకే విజ్ఞానానికి మానవత్వం కంచె వేయాలి. ప్రపంచంలో సంఘర్షణలు తగ్గాలంటే ఆయుధాల పోటీకి బదులు పరిశోధనకు, విద్యకు, ఆరోగ్యానికి, పర్యావరణ పరిరక్షణకు పెట్టుబడి పెరగాలి. జ్ఞానం ఒక దేశానికి మాత్రమే చెందిన ఆస్తి కాదు; అది మానవాళి వారసత్వం. దాన్ని పంచుకునే చోట శాంతి పులకిస్తుంది; దాన్ని కప్పిపెట్టే చోట అనుమానం పెరుగుతుంది. కాబట్టి విజ్ఞానాన్ని మానవత్వానికి వెలుగుగా మార్చడమే ఈ తరం ముందున్న అసలు సవాలు.

/ నవంబర్ 9–15 అంతర్జాతీయ

విజ్ఞాన–శాంతి వారోత్సవం /

(వ్యాసకర్త సాహితీవేత్త, విమర్శకులు,

సెల్: 9490841284 )