సమానతకు ఇంకెంత దూరం?

ప్రపంచవ్యాప్తంగా పుట్టుకలోనే ఆడపిల్లల పట్ల వివక్ష కొనసాగుతోంది. వివక్షా పూరిత చట్టాలు, విధానాలు, అభ్యాసాలు, వ్యవస్థాగత అడ్డంకులను కూల్చివేయాలని ఐరాస పిలుపునిస్తోంది. పుట్టుక నుంచి బతకడం, ఎదగడం, చదువు, వైద్యం, చట్టసభల వరకు ప్రతి రంగంలో మహిళల పరిస్థితి నేటికీ అసమానంగానే ఉంది. ఆగస్టు 26 అంతర్జాతీయ మహిళా సమానత్వ దినోత్సవం. ఈ నేపథ్యంలో మహిళా సమానత్వం ఎలా ఉందో అంతర్జాతీయంగా, జాతీయంగా, తెలుగు రాష్ట్రాల్లో పరిశీలిద్దాం.

మహిళా సమానత్వ దినోత్సవం ప్రతి ఏటా ఆగస్టు 26న (అమెరికా రాజ్యాంగంలోని 19వ సవరణ ద్వారా మహిళలకు ఓటు హక్కు లభించిన జ్ఞాపకార్థం) గుర్తిస్తారు. 2026 థీమ్ "మార్పుకు నాయకత్వం: స్థిరమైన భవిష్యత్తును రూపకల్పన చేస్తున్న మహిళలు"గా ప్రకటించారు. (Leading the Change: Women Shaping a Sustainable Future).​

పుట్టుక నుండే అసమానత.. లింగ నిష్పత్తి సవాలు

ప్రపంచవ్యాప్తంగా పుట్టుక నుండే ఆడపిల్లల పట్ల వివక్ష కొనసాగుతోంది. లింగ నిష్పత్తిలో అసమానత ఇప్పటికీ పలు దేశాల్లో తీవ్ర సమస్యగా ఉంది. ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి లక్ష్యాల్లో (2015-2030) లక్ష్యం-5 ప్రత్యేకంగా లింగ సమానత్వాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. అయితే చైనా, భారత్ వంటి దేశాల్లో ఆడశిశు హత్య, లింగనిర్ధారణ కారణంగా పుట్టుకలోనే ఆడపిల్లల సంఖ్య తగ్గుతోంది.

భారత్‌లో బాలికల పుట్టుక నిష్పత్తి ఇప్పటికీ ఆందోళనకర స్థాయిలోనే ఉంది. సంపద, విద్య, ఆర్థిక స్థాయిలు పెరిగినా లింగ నిష్పత్తిలో మార్పు రావడం లేదు. ఆడపిల్లల పట్ల సామాజిక దృక్పథం మారాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్ లో కూడా లింగ నిష్పత్తి సవాలుగానే ఉంది. అయితే ప్రభుత్వం చేపడుతున్న సంక్షేమ కార్యక్రమాల వల్ల క్రమంగా అవగాహన పెరుగుతోంది.

తెలంగాణలో బాలల లింగ నిష్పత్తి (0-6 సంవత్సరాల వయసు) ప్రతి వెయ్యి మంది అబ్బాయిలకు 894 మంది బాలికలుగా ఉంది. ఇది చాలా ఆందోళనకరమైన స్థాయి. పుట్టుకలోనే ఆడపిల్లల సంఖ్య తగ్గడం దీర్ఘకాలికంగా సమాజంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.

​బతకడం, ఎదగడం.. ఆరోగ్యం, పోషణ సవాళ్లు

ప్రపంచవ్యాప్తంగా మహిళల ఆరోగ్యం, పోషణ ఇప్పటికీ పురుషుల కంటే వెనుకబడి ఉంది. UNDP మానవాభివృద్ధి నివేదిక 2025 ప్రకారం లింగ అసమానత సూచిక (GII) పునరుత్పత్తి ఆరోగ్యం, సాధికారత, ఆర్థిక స్థితి అనే మూడు కోణాల్లో లింగ వివక్షను కొలుస్తుంది. ఈ సూచిక 0 (పూర్తి సమానత్వం) నుంచి 1 (గరిష్ఠ అసమానత) వరకు ఉంటుంది. 2025 నివేదిక ప్రకారం డెన్మార్క్, నార్వే, స్వీడన్ ముందు వరుసలో ఉండగా, చాలా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో మహిళల ఆరోగ్య సూచికలు దిగజారి ఉన్నాయి.

భారత్ లో మహిళల ఆరోగ్యం, పోషణ రంగాల్లో కొంత పురోగతి ఉన్నా ఇంకా చాలా దూరం ప్రయాణించాల్సి ఉంది. గర్భిణీ స్త్రీల మరణాలు, పోషకాహార లోపం, రక్తహీనత తీవ్ర సమస్యలుగా ఉన్నాయి. కేంద్ర ప్రభుత్వం మహిళా ఆరోగ్యం కోసం అనేక పథకాలు అమలు చేస్తున్నా వాటి ప్రభావం గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇంకా పరిమితంగానే ఉంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్ లో మహిళా లబ్ధిదారులు అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో శ్రీసత్యసాయి, కాకినాడ (1,05,454 మంది) టాప్లో నిలిచాయి. మహిళల ఆరోగ్యం కోసం ప్రభుత్వం పలు కార్యక్రమాలు అమలు చేస్తోంది. ఊబకాయం మహిళల్లో 2015-16లో 10.3 శాతం ఉండగా 2019-21 నాటికి 12 శాతానికి పెరిగింది.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం మహిళల ఆరోగ్యం కోసం 30 రకాల వైద్య పరీక్షలు నిర్వహించి, హెల్త్ ప్రొఫైల్స్ రూపొందిస్తోంది. అయితే ఖమ్మం జిల్లాలో 62.40 శాతం, భద్రాద్రి జిల్లాలో 68.70 శాతం మంది మహిళలు (14-49 ఏళ్లు) రక్తహీనతతో బాధపడుతున్నారు. ఇది ఆందోళనకరమైన స్థాయి. తెలంగాణలో ప్రసవాలు 97 శాతం ఆసుపత్రుల్లో ఉన్నట్లు లెక్కలు చెబుతున్నాయి. గిరిపోషణ పథకం ద్వారా 13,098 మంది మహిళలు, పిల్లలు పోషకాహారం పొందారు.

​విద్య.. వెలుగు వైపు అడుగులు

ప్రపంచవ్యాప్తంగా బాలికల విద్యలో గణనీయమైన పురోగతి సాధించినా, ఇప్పటికీ 130 మిలియన్ల మంది బాలికలు పాఠశాలకు వెళ్లడం లేదు. అత్యల్ప అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో బాలికల డ్రాపౌట్ రేట్లు అధికంగా ఉన్నాయి. 2025 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్నత విద్యలో మహిళల నమోదు పురుషుల కంటే ఎక్కువగా ఉన్నా, STEM రంగాల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం ఇంకా తక్కువగానే ఉంది.

భారత్‌లో బాలికల విద్యా నమోదు రేట్లు పెరుగుతున్నా, డ్రాపౌట్ రేట్లు ఇంకా సవాలుగానే ఉన్నాయి. ప్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్యలో బాలికల నమోదు పెరిగింది. ఉన్నత విద్యలో కూడా మహిళల నమోదు క్రమంగా పెరుగుతోంది. అయితే నాణ్యమైన విద్య, మౌలిక సదుపాయాలు, భద్రత వంటి సమస్యలు ఇంకా ఉన్నాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 2025 నాటికి మహిళా అక్షరాస్యత 59.15 శాతం ఉంది. ఇది మొత్తం అక్షరాస్యత 67.02 శాతం కంటే తక్కువ. కేంద్ర మంత్రి పెమ్మసాని చంద్రశేఖర్ మాట్లాడుతూ గతంలో మహిళా అక్షరాస్యత 30-40 శాతం మాత్రమే ఉండేదని, ఇప్పుడు అది 60-70 శాతానికి పెరిగిందని చెప్పారు. ఇది పురోగతికి సూచిక అన్నారు. అయితే స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన 79ఏళ్ల తరువాత కూడా 30-40శాతం మంది మహిళలు నిరక్ష‍రాస్యులుగా ఎందుకు ఉన్నారు?

తెలంగాణలో ఉన్నత విద్యలో స్థూల నమోదు నిష్పత్తి (GER) 40.0 శాతం కాగా, మహిళల నమోదు 41.6 శాతంతో పురుషుల కంటే (38.5 శాతం) ముందున్నారు. ఇది చాలా సంతోషకరమైన విషయం. అయితే ఇంకా 30 శాతం మంది బాలికలు పాఠశాలను మధ్యలోనే వదిలేస్తున్నారు. బాల్య వివాహాలు కూడా పెద్ద సమస్య - తెలంగాణలో 20 శాతం మంది మహిళలు 18 ఏళ్లు రాకముందే వివాహం చేసుకుంటున్నారు.

సోషలిస్టు దేశాల్లో స్త్రీ అభ్యున్నతి..

సోషలిస్టు దేశాల్లో స్త్రీ అభ్యున్నతి.. ఒక పరిశీలన

సోషలిస్టు దేశాల్లో స్త్రీ అభ్యున్నతి, సమానత్వానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంది. ఇక్కడ ప్రభుత్వాలు విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి, రాజకీయాల్లో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడానికి ప్రత్యేక విధానాలు అమలు చేశాయి.

క్యూబా లింగ సమానత్వంలో ప్రపంచానికి ఆదర్శం. 2025 నాటికి క్యూబా జాతీయ అసెంబ్లీలో మహిళలు 55.7-56.7 శాతం సీట్లు కలిగి ఉన్నారు. ప్రపంచంలోనే అత్యధిక మహిళా ప్రాతినిధ్యం ఉన్న దేశాల్లో క్యూబా ఒకటి. శాస్త్రవేత్తల్లో 53 శాతం మంది మహిళలు, న్యాయ శాఖ, కోర్టుల్లో 80 శాతం మంది మహిళలు. సాంకేతిక, వృత్తిపరమైన ఉద్యోగుల్లో 66 శాతం మంది మహిళలు. నిర్ణయాత్మక స్థానాల్లో 48.5 శాతం మహిళలు. క్యూబా రాజ్యాంగం మహిళల హక్కులను కాపాడుతుంది. ప్రెసిడెన్షియల్ డిక్రీ 198 (మహిళా అభ్యున్నతి జాతీయ కార్యక్రమం) లింగ సమానత్వ విధానాలకు మూలస్తంభం. అమెరికా ఆంక్షలు ఉన్నప్పటికీ క్యూబా లింగ సమానత్వంలో గణనీయ పురోగతి సాధించింది.

చైనాలో మహిళల అభ్యున్నతి అన్ని రంగాల్లోనూ కనిపిస్తోంది. 2024లో ఉన్నత విద్యలో మహిళలు 50.76 శాతం (పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్లలో 50.01 శాతం). ఉద్యోగుల్లో 43 శాతం, సైన్స్, టెక్నాలజీ రంగంలో 45.8 శాతం మహిళలు. 14వ జాతీయ ప్రజా కాంగ్రెస్ ప్రతినిధులు, రాజకీయ సలహాదారులు, పార్టీ కాంగ్రెస్ ప్రతినిధుల్లో మహిళా ప్రాతినిధ్యం అత్యున్నత స్థాయికి చేరింది. గ్రామ కమిటీల్లో 26.1 శాతం, వార్డు కమిటీల్లో 54.3 శాతం మహిళలు.

​ వియత్నాం లింగ సమానత్వ సూచికలో 2022తో పోలిస్తే 2025లో 9 స్థానాలు మెరుగుపడి 148 దేశాల్లో 74వ ర్యాంక్కు చేరింది. జాతీయ అసెంబ్లీలో మహిళలు 30 శాతం సీట్లు కలిగి ఉన్నారు. STEM రంగంలో 40 శాతం మంది మహిళలు. దేశవ్యాప్తంగా 26.5-28 శాతం వ్యాపారాలు మహిళల నేతృత్వంలో ఉన్నాయి. మహిళా కార్మిక శక్తి 68.5 శాతం - ప్రపంచ సగటు 48.7 శాతం కంటే ఎక్కువ. ప్రసూతి మరణాల రేటు 42/లక్షకు తగ్గింది. ప్రావిన్షియల్ స్థాయి కీలక నాయకత్వ స్థానాల్లో 82.35 శాతం మహిళలు.

సోవియట్ యూనియన్ మహిళలను ఉపాధి, విద్య, రాజకీయాల్లో భాగస్వాములను చేసింది. 1950ల నాటికి 70 శాతం మంది వైద్యులు మహిళలు. తూర్పు ఐరోపా సోషలిస్టు దేశాల్లో మహిళల ఉపాధి 40-50 శాతం ఉండేది.

మహిళా ఓటు హక్కు..

సోషలిస్టు దేశాలు మహిళా ఓటు హక్కు విషయంలో ముందంజలో ఉన్నాయి. రష్యా 1917లోనే మహిళలకు ఓటు హక్కు కల్పించింది. 1918లో జర్మనీ కూడా ఇదే హక్కు మంజూరు చేసింది. ఫిన్లాండ్ 1906లో పూర్తి స్థాయి ఓటు హక్కు ఇచ్చిన ప్రపంచంలోనే మొదటి దేశం - ఇందులో సోషల్ డెమొక్రటిక్ పార్టీ, లేబర్ మహిళా సంఘాల పాత్ర కీలకం. బల్గేరియా, అల్బేనియా వంటి కమ్యూనిస్టు దేశాలు రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత మహిళలకు ఓటు హక్కు కల్పించాయి. యుగోస్లేవియా 1945లో మహిళా ఓటు హక్కును చట్టబద్ధం చేసింది. ఉక్రేనియన్ ల SSR 1937 రాజ్యాంగం మహిళలకు పురుషులతో సమాన హక్కులు కల్పించింది.

మొత్తానికి, సోషలిస్టు దేశాల్లో రాష్ట్రం స్త్రీ అభ్యున్నతికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం వంటి రంగాల్లో చట్టపరమైన, విధానపరమైన చర్యలు తీసుకోవడం వల్ల మహిళల పరిస్థితి గణనీయంగా మెరుగుపడింది. క్యూబా, చైనా, వియత్నాం వంటి దేశాలు ఈ దిశగా ప్రపంచానికి ఆదర్శంగా నిలుస్తున్నాయి. అయితే పితృస్వామ్య వ్యవస్థలు పూర్తిగా కూలిపోలేదని, ఇంకా చాలా పని ఉందని కూడా గమనించాలి. సోషలిస్టు ఉద్యమం ప్రారంభం నుంచే సార్వత్రిక ఓటు హక్కుకు మద్దతు ఇచ్చింది. 1889 నుంచి రెండో ఇంటర్నేషనల్లోని విప్లవాత్మక మార్క్సిస్టులు సార్వత్రిక ఓటు హక్కుకు మద్దతు తెలిపారు. 1907 స్టుట్గార్ట్ కాంగ్రెస్లో సోషలిస్టు మహిళలు మహిళా ఓటు హక్కు ప్రశ్నను చర్చించారు. సోషలిస్టు దేశాల్లో ఓటు హక్కు అనేది రాజకీయ సమానత్వానికి మాత్రమే కాకుండా, ఆర్థిక, సామాజిక సమానత్వానికి కూడా ఒక మార్గంగా భావించబడింది

.

వైద్యం.. ఆరోగ్య హక్కు కోసం పోరాటం

ప్రపంచవ్యాప్తంగా మహిళలకు నాణ్యమైన ఆరోగ్య సేవలు అందుబాటులో ఉండడం లేదు. గర్భిణీ స్త్రీల మరణాలు, అకాల జననాలు, పోషకాహార లోపం అత్యల్ప అభివృద్ధి దేశాల్లో తీవ్రంగా ఉన్నాయి. అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో మహిళల ఆరోగ్య సేవలు మెరుగ్గా ఉన్నా, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఇంకా చాలా పని ఉంది.

భారత్ లో మహిళల ఆరోగ్యం కోసం కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పలు పథకాలు అమలు చేస్తున్నాయి. ప్రధాన మంత్రి మాతృ వందన యోజన, జననీ సురక్ష యోజన వంటి పథకాలు గర్భిణీ స్త్రీలకు ఆర్థిక సహాయం, ఆరోగ్య సేవలు అందిస్తున్నాయి. టీకాలు, పోషకాహార కార్యక్రమాలు పిల్లలు, తల్లుల ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తున్నాయి. అయితే గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నాణ్యమైన ఆరోగ్య సేవలు ఇంకా అందుబాటులో లేవు.

ఆంధ్రప్రదేశ్ లో మహిళలకు ఆరోగ్య సేవలను మెరుగుపరచడానికి పలు కార్యక్రమాలు చేపడుతున్నారు. మహిళా ఆరోగ్యం కోసం ప్రత్యేక క్యాంపులు, వైద్య పరీక్షలు నిర్వహిస్తున్నారు. తెలంగాణలో 97 శాతం ప్రసవాలు ఆసుపత్రుల్లోనే జరుగుతున్నాయి. 11-14 ఏళ్ల బాలికలకు SABLA పథకం ద్వారా పోషకాహారం, నైపుణ్య శిక్షణ అందిస్తోంది.

చట్టసభల్లో మహిళలు.. రాజకీయ సాధికారత

ప్రపంచవ్యాప్తంగా పార్లమెంట్లలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం పెరుగుతోంది కానీ ఇంకా 50 శాతం కంటే తక్కువగానే ఉంది. 2025 నాటికి ప్రపంచ సగటు పార్లమెంటరీ స్థానాల్లో మహిళలు 26 శాతం మాత్రమే. రువాండా (61 శాతం), క్యూబా (55.7 శాతం), న్యూజిలాండ్ వంటి దేశాలు మినహాయింపులు. ఐరోపా దేశాల్లో సగటున 30 శాతం కంటే ఎక్కువ మహిళా ప్రతినిధులు ఉండగా, ఆసియా, ఆఫ్రికా దేశాల్లో ఇది తక్కువగా ఉంది.

భారత్ లో 2025 నాటికి లోక్సభలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం 13.79 శాతానికి (74 మంది ఎంపీలు) తగ్గింది. 2024లో ఇది 14.7 శాతం (78 మంది) ఉండేది. 1977లో 3.4 శాతం నుంచి 2019లో 14 శాతానికి పెరిగింది. 2023లో మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు (నారీ శక్తి వందన్ అధినియం) చట్టంగా మారింది. ఇది లోక్సభ, రాష్ట్ర శాసనసభల్లో 33 శాతం సీట్లు మహిళలకు రిజర్వ్ చేస్తుంది. ఈ చట్టం 2029 ఎన్నికల నుంచి అమల్లోకి వస్తుంది. ప్రస్తుతం రాష్ట్ర శాసనసభల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం తొమ్మిది శాతం మాత్రమే.

ఆంధ్రప్రదేశ్ లో కూడా శాసనసభ, పార్లమెంట్ స్థాయిలో మహిళా ప్రాతినిధ్యం మెరుగుపరుచుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థల్లో మహిళలు మంచి ప్రాతినిధ్యం పొందుతున్నారు.

తెలంగాణ శాసనసభలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం ఇంకా పెంచుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. గ్రామ పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీల్లో మహిళలకు 33-50 శాతం రిజర్వేషన్ ఉన్నా, రాష్ట్ర శాసనసభ, పార్లమెంట్ స్థాయిలో ప్రాతినిధ్యం తక్కువగానే ఉంది.

ఓటు హక్కు.. ప్రజాస్వామ్యంలో మహిళల ప్రతిరూపం

ఓటు హక్కు అనేది ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో పౌరులందరికీ ఉండవలసిన ప్రాథమిక హక్కు. కానీ ఈ హక్కు మహిళలకు ఎంతో కష్టం మీద, శతాబ్దాల పోరాటం తర్వాత లభించింది. ఈ హక్కు కోసం ప్రపంచవ్యాప్తంగా మహిళలు ఎన్నో త్యాగాలు చేశారు.

ప్రపంచంలో మహిళలకు ఓటు హక్కు కల్పించిన మొదటి దేశం న్యూజిలాండ్ (1893). ఆ తర్వాత ఆస్ట్రేలియా(1902), ఫిన్లాండ్ (1906). ప్రపంచంలోనే ఫిన్లాండ్ మహిళలకు పూర్తి స్థాయి ఓటు హక్కు ఇచ్చిన మొదటి దేశం. 1918 నాటికి జర్మనీ, రష్యా మహిళలకు ఓటు హక్కు కల్పించాయి.

బ్రిటన్లో మహిళలు ఓటు హక్కు కోసం చేసిన పోరాటం చరిత్రలో నిలిచిపోయింది. 'సఫ్రేజెట్లు' అని పిలువబడే ఈ మహిళా ఉద్యమకారులు తమ భావాలను వ్యాప్తి చేయడానికి ఆటలు, పోస్టు కార్డులను కూడా ఆయుధాలుగా మలచుకున్నారు. బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ మహిళలకు ఓటు హక్కు కల్పించి వందేళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా ఈ పోరాటం గుర్తుకు వస్తుంది.

అమెరికాలో 1920లో 19వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా మహిళలకు ఓటు హక్కు లభించింది. కెనడా 1917లో, స్విట్జర్లాండ్ 1971లో, లీచెన్స్టెయిన్ 1984లో మహిళలకు ఓటు హక్కు కల్పించాయి. దక్షిణ అమెరికా దేశాల్లో చాలావరకు 1940లలో ఈ హక్కు లభించింది. సౌదీ అరేబియాలో 2011లో నిర్ణయం తీసుకుని 2015 నుంచి మహిళలు ఓటు హక్కు, పోటీ చేసే హక్కు పొందారు.

భారతదేశంలో మహిళల ఓటు హక్కు కోసం పోరాటం 1917లో ప్రారంభమైంది. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, మహిళా సంఘాలు ఈ డిమాండ్ ను బలంగా లేవనెత్తాయి. 1935 గవర్నమెంట్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం (1937లో అమల్లోకి వచ్చింది) మహిళలకు పరిమిత స్థాయిలో ఓటు హక్కు కల్పించింది. అయితే ఈ హక్కు ఆస్తి, విద్య, భర్త/తండ్రి స్థితి వంటి నిబంధనలకు లోబడి ఉండేది. దీంతో అర్హత కలిగిన మహిళల్లో ఒక్క శాతం కంటే తక్కువ మందికి మాత్రమే ఓటు వేసే అవకాశం లభించింది.

1930 నాటికి బ్రిటిష్ పాలనలోని అన్ని ప్రావిన్సులూ మహిళలకు ఓటు హక్కు కల్పించినా, ఆస్తి నిబంధనలు అడ్డుగోడలుగా నిలిచాయి. 1935 చట్టం ప్రకారం 6 మిలియన్ల మంది మహిళలకు, 29 మిలియన్ల మంది పురుషులకు ఓటు హక్కు లభించింది - అంటే ప్రతి ఐదుగురు పురుషులకు ఒక మహిళ మాత్రమే.

స్వతంత్ర భారతదేశం 1950లో అమల్లోకి వచ్చిన భారత రాజ్యాంగం సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కును ప్రవేశపెట్టింది. లింగ, కుల, మత, ఆస్తి, విద్యా వివక్షలు లేకుండా ప్రతి పౌరుడికి ఓటు హక్కు లభించింది. ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య ప్రయోగాల్లో ఒకటి.

భారత రాజ్యాంగ పరిషత్తులో మహిళలు పాల్గొనడం, మహిళల ఓటు హక్కు విషయంలో అందరి ఏకాభిప్రాయం - ఇవి భారత ప్రజాస్వామ్యం యొక్క ప్రత్యేకత. అమెరికా, బ్రిటన్ వంటి పాశ్చాత్య దేశాల్లో మహిళలు ఓటు హక్కు కోసం దశాబ్దాల పోరాటం చేయగా, భారత్ స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన వెంటనే ఈ హక్కును మంజూరు చేసింది.

ప్రస్తుతం 2024 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో భారత్ లో మొత్తం 96 కోట్ల మంది ఓటర్లు ఉండగా, వారిలో 47 కోట్ల మంది మహిళా ఓటర్లు ఉన్నారు. మహిళా ఓటు వేసే రేటు 65.78 శాతం కాగా, పురుషులది 65.55 శాతం. అంటే మొదటిసారిగా మహిళా ఓటు వేసే రేటు పురుషుల కంటే ఎక్కువగా నమోదైంది. 2019తో పోలిస్తే 2024 లోక్ సభ ఎన్నికల్లో మహిళా ఓటర్ల సంఖ్య 1.8 కోట్లు పెరిగింది. ఇది మహిళల రాజకీయ చైతన్యం పెరుగుతున్నదానికి నిదర్శనం. అయితే ఓటు హక్కు వినియోగంలో మహిళలు ఇంకా అనేక అవరోధాలు, సవాళ్లు ఎదుర్కొంటున్నారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్ లో కూడా మహిళా ఓటర్ల సంఖ్య పురుషుల కంటే ఎక్కువగానే ఉంది. 2025 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 4,14,40,447 మంది ఓటర్లు ఉండగా, వారిలో పురుషులు 2,03,52,816 మంది, మహిళలు 2,10,84,231 మంది ఉన్నారు. 2024 ఫిబ్రవరి నాటికి ఏపీలో మొత్తం ఓటర్ల సంఖ్య 4.08 కోట్లకుపైగా ఉండగా, మహిళా ఓటర్లు గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్నారు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనూ మహిళా ఓటర్లు పురుషుల కంటే అధికంగా ఉండటం విశేషం.

తెలంగాణలో మహిళా ఓటర్ల సంఖ్య పురుషుల కంటే ఎక్కువగా ఉంది. 2026 నాటికి రాష్ట్ర మున్సిపల్ ఎన్నికల ఓటర్ల జాబితా ప్రకారం మొత్తం 52,43,023 మంది ఓటర్లు ఉండగా, వారిలో పురుషులు 25,62,369 మంది, మహిళలు 26,80,014 మంది ఉన్నారు. అంటే మహిళా ఓటర్లు పురుషుల కంటే 1.17 లక్షల మంది అధికం. ఇది తెలంగాణలో మహిళల రాజకీయ భాగస్వామ్యం పెరుగుతున్నదానికి సూచిక.

​సమానత్వం వైపు... మిగిలిన దూరం

అంతర్జాతీయ మహిళా సమానత్వ దినోత్సవం 2026 నాటికి మహిళా సమానత్వం అన్ని రంగాల్లోనూ కొంత పురోగతి సాధించినా, ఇంకా చాలా దూరం ప్రయాణించాల్సి ఉంది. పుట్టుకలోనే మొదలయ్యే అసమానత, బతకడంలో, ఎదగడంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లు, విద్య, వైద్యం, చట్టసభల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం - ప్రతి రంగంలోనూ మార్పు రావాల్సి ఉంది.

భారత్ ప్రభుత్వం మహిళా నేతృత్వంలో అభివృద్ధి (విమెన్-లెడ్ డెవలప్మెంట్) అనే భావనకు ప్రాధాన్యత ఇస్తోంది. మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు 2029 నుంచి అమల్లోకి రానున్నది. భారత్ వికసిత్ భారత్ లక్ష్యంలో భాగంగా మహిళా సాధికారతకు ప్రాధాన్యత ఇస్తోంది.

తెలుగు రాష్ట్రాల్లో మహిళా అక్షరాస్యత పెరుగుతోంది. అయితే రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ బాలల లింగ నిష్పత్తి, బాల్య వివాహాలు, రక్తహీనత వంటి సమస్యలు ఇంకా ఉన్నాయి. తెలంగాణ ఉన్నత విద్యలో మహిళల నమోదు రేటు పురుషుల కంటే ఎక్కువగా ఉండటం సంతోషకరం.

మహిళా సమానత్వం అనేది రాయితీ కాదు, అది ఒక సమిష్టి బాధ్యత. ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి లక్ష్యం-5 ప్రకారం 2030 నాటికి లింగ సమానత్వం సాధించాలి. ఇందుకు ప్రతి ఒక్కరి భాగస్వామ్యం అవసరం. హక్కులు, న్యాయం, చర్య - ఈ మూడు స్తంభాలపై నిలిచిన మహిళా సమానత్వ లక్ష్యాన్ని 2026 అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవం మనకు గుర్తు చేస్తోంది. సమానత్వం కోసం పోరాటం కొనసాగుతూనే ఉండాలి. ఎందుకంటే మహిళలు సమానంగా లేని సమాజం ఎప్పటికీ పూర్తి స్థాయి అభివృద్ధి సాధించలేదు.​

నవ్యసింధు

8333818985